A Review over Studies about the Book of Dede Korkut in Iran
Makaleler > Derleme · 2019
Yazarlar: Fazıl ÖZDAMAR
DergiPark (Istanbul University), Uluslararası, 2019
Özet
Barindirdigi Turk nufusu ve kulturu bakimindan tarihte oldugu gibi gunumuzde de Turk Dunyasi’nin onemli bolgelerinden biri olan Iran, son yuzyilda cesitli siyasi degisimlerin yasandigi bir bolge olmustur. Bu siyasi degisimler, Iran’da yasayan diger halklarda oldugu gibi Turkleri de sosyal, siyasi, kulturel, dini vb. bircok alanda etkilemistir. Bunlarin sonucunda Turkce egitim ve ogretim ile Turkce yayin ve kulturel faaliyetler gibi alanlarda da yasaklar yasanmasina sebep olmustur. 1979 yilinda yapilan Iran Islam Devrimi ile bu yasaklarin bir kismi kaldirilmistir. Ozellikle Turkce yayin yasaginin denetimli olarak serbest birakilmasi sonucunda soz konusu tarihten gunumuze kadar diger pek cok eser yaninda Dede Korkut Kitabi hakkinda bircok Turkce kitap ve dergi yayimlanmis ve yayimlanmaya devam etmektedir. Ancak ilk yillarda Turklere verilen bu kulturel hak ve yayin serbestligi, gunumuzde yerini yeniden kismi yasaklara birakmistir. Turk Dunyasi’nda onemli destan metinlerini iceren Dede Korkut Kitabi ile ilgili yayinlar, Iran’da HS 1355 (M 1976) yilinda Farsca ceviriler ile yapilmaya baslanmistir. 1979 Iran Islam Devrimi’nden sonra, daha once var olan yasagin denetimli olarak kaldirilmasi ile soz konusu kitap hakkinda yapilan calismalar artmis ve gunumuze dogru her gecen yil artmis ve cogunlugu Turkce olan bircok inceleme ve ceviri calismalari ile soz konusu kitaptaki anlatmalarin cesitli turlerde yeniden yaratildigi calismalar yayimlanmistir. Bu makalede; Dede Korkut Kitabi hakkinda Iran’da ozgun olarak yapilan metin calismalari, inceleme calismalar ve yeniden yaratilan metinler ile soz konusu kitap hakkinda diger ulkelerde yayimlanmis kitaplarin cevirileri ve aktarmalari uzerine bir degerlendirme yapilmistir. Makalede ilk olarak incelemeye dâhil edilecek calismalarin hangi yillarda basladigi ve arttigi; hangi dillerde, sehirlerde ve tarihlerde yayimlandigi ve hangi yonleri ile inceleme konusu edildigi tartisilmistir. Ardindan Dede Korkut adi ile yapilan ilk kulturel faaliyet, yayimlanan ilk dergi ve yayinlanan ilk filmler kisaca tanitilmis ve “Dede Korkut Kitabi’nin Tanitimi ve Ogretimi Kurslari” hakkinda bilgi verilmistir.