Çocuk Gelinlere İlişkin Farkındalığın Artırılmasında Dijital Haberlerin Önemi ve Sorunun Önlenmesinde Bir Algoritma Önerisi
Proje no. 21137 · Durum: Kapanmış · 2019
Özet
Kız çocuklarının küçük yaşta evlendirilmesi ile ortaya çıkan çocuk gelin sorunu, sadece ülkemizin değil dünya ülkeleri tarafından da ele alınması gereken bir konudur. Küçük yaşta evlendirilen kız çocukları için bu durum, önemli bir insan hakkı ihlali olmaktadır. Çocuk gelinlerin yaşama, sağlık, eğitim, eğlenme ve eşitlik hakkı önemli ölçüde örselenmekte ve çocuk hakları ihlal edilmektedir. Bu sorun hem toplumsal, hem psikolojik hem de fizyolojik olmak üzere çok boyutlu sonuçlara neden olmaktadır. Ayrıca evlenen kız çocuklarının hem kendi hayatları hem de doğurdukları bebek açısından da farklı sonuçları bulunmaktadır. Toplumların kanayan yarası olan çocuk gelin konusu, o toplum açısından önemli bir imaj kaybı yaratmaktadır. Bu sorunun çözümüne ilişkin toplumda farkındalık ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Sorunun görünür olmasında dijital gazeteler ve sunulan haberlerin önemi büyüktür. Dijital gazetelerin ve online haberlerin zamandan ve mekandan bağımsız olmaları ve herkes tarafından sıklıkla takip edilebilmelerinden dolayı çocuk gelin konusunda topluma bilinç kazandırmadaki rolleri kaçınılmaz olmaktadır. Bu nedenle, ülkemizde çocuk gelinlerin ve erken yaşta evliliklerin önlenmesi sürecinde dijital gazetelerin ve dijital haberlerin işlevine yönelik bu projede, Google Alerts aracılığı ile online ortama düşen çocuk gelinlere ilişkin yer alan haberlerin yanısıra Alexa.com listesinde yer alan ilk 8 dijital gazetedeki (Hürriyet, Akşam, Yeni Akit, Sözcü, Milliyet, Habertürk, Sabah, Yeni Şafak) çocuk gelinlere ilişkin çıkan haberler hem nicel hem de nitel analiz yöntemleri ile incelenmiştir. Nicel analiz yöntemi, gazetede farklı ana ve alt kategorilerde yer alan haberlerin sayıları üzerinden yapılırken, nitel analiz yönteminde içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. İçerik analiz yöntemi ile 212 dijital gazete haberi incelenmiş, NVIVO 12 Pro programı ile analiz edilmiştir. Projede, çocuk gelin sorununun önlenmesinde dijital gazetelerin rolünün ne olduğunun ortaya konması, dijital gazetelerde çocuk gelin kavramının nasıl temsil edildiğinin belirlenmesi, toplumda farkındalığın oluşmasında dijital gazeteler ve haberler aracılığı ile nasıl bir yol izlenmesi gerektiği, sorunun önlenmesi için dijital gazete ve haberlerde dikkat çekilip çekilmediğinin ortaya konması amaçlanmıştır. Ayrıca çocuk gelin sorununun ortadan kalkması ve erken yaşta evliliklerin önlenmesi için bir algoritma tasarlanmıştır. Proje sonuçlarına göre, dijital gazetelerin ve online portallarda sunulan haberlerin çocuk gelin sorununa dikkat çekmede, toplumda farkındalık yaratmada, okuyucuları konu hakkında bilinçlendirmede yeterli olmadığı görülmektedir. Ancak çocuk gelin sorununun önlenmesi ve toplumda farkındalığın kazandırılmasında dijital gazetelerde sunulan haberlerin ön plana çıkması gerekmektedir. Araştırmada online haber portalllarındaki haber sayılarının, dijital gazetelere göre daha fazla olduğu dikkat çekmektedir. İncelenen haberler, çocuk gelin olmanın nedenleri bağlamında, çocuk gelin olmanın sonuçları bağlamında ve çocuk haklarının ihlalleri bağlamında olmak üzere 3 ana kategoride incelenmiş olup, bu kategorilerde farklı alt kategoriler ile detaylandırılmıştır. Çocuk Gelinlerin Nedenleri Bağlamında Ele Alan Haberlerde en çok sosyoekonomik nedenlerle kız çocuklarının evlendirildiğine değinilmiştir. Çocuk Gelinlerin Sonuçları Bağlamında Ele Alan Haberler de en çok duygusal, fiziksel, cinsel ve ekonomik şiddet sonuçlarına ilişkin haberlerin sunulduğu görülmektedir. Çocuk Hakları İhlalleri Bağlamında Ele Alınan Haberlerde ise en çok kişi 10 dokunulmazlığı hakkı, dijital gazeteler ve online portallardaki haberler arasında yer almaktadır. Ancak çocuk gelin sorunu sadece belirtilen alt kategorilerde haber yapılarak önlenemez. Bu bağlamda Çocuk gelinlerin nedenleri, sonuçları ve çocuk ihlallerinin bütün kategorilerinin dijital gazetelerde verilmesi gerekmektedir. Çocuk gelinlerin nedenleri bağlamında yoksulluk ve yoksunluk, dini inançlar, gelenek görenek toplumsal baskı, eğitimsizlik, aile içi şiddet, doğal afet ve savaş, cinsiyet eşitsizliği gibi nedenlere yer verilmelidir. Çocuk gelinlerin sonuçları bağlamında boşanma, depresyon, gebelik, fiziksel ve ruhsal olgunluğu tamamlayamama eğitim hakkı mahrumiyeti, ekonomik bağımlılık, madde kullanımı, sağlıksız nesil yetişmesi, davranış bozukluğu, okulu bırakma, okul başarısızlığı, işsizlik ve yoksulluk sonuçlarına da değinilmelidir. Çocuk Hakları İhlalleri Bağlamında Ele Alınan Haberler içinde ise, yaşama, sağlık, korunma, gelişme, ifade özgürlüğü, katılım, eşitlik, barınma, eğitim, oyun oynama haklarına da haberlerde yer verilmesi gerekmektedir. Hatta verilen bu haberler verilirken, farklı kategorilerle de ilişkilendirilerek sunulması konunun farkındalığı açısından önem arz etmektedir. Ayrıca çocuk gelin sorununun önlenmesinde toplumun bilinçlenmesinin yanısıra, devlet yetkililerine ve sivil toplum kuruluşlarına da önemli görevler düşmektedir. Anahtar Kelimeler: Çocuk Gelin, Çocuk Gelin Farkındalığı, Çocuk Gelinlerin Önlenmesi, Dijital Gazeteler, Online Haberler.