Rapana için Tuzak Tasarımlarının Geliştirilmesi
Proje no. 1137 · Durum: Kapanmış · 2016
Özet
Rapana venosa (Valenciennes, 1846) deniz salyangozu Asya orijinli bir gastropodtur. 1940’lı yıllarda Karadeniz’e yayılması bu avcı canlının habitatı istila etmesiyle sonuçlandı. İstisna örnekler dışında 16 cm boya kadar büyüyebilen türün, Türkiye’de 3 cm boya kadar ticari avcılığı yapılmaktadır. Aynı şekilde sularımızda görülen bir diğer tür Rapana thomasiana’dır. Rapana avcılığı çoğunlukla algarna sürükleme av araçları ile yapılır. Algarna ile avcılık sürdürülebilir balıkçılık yönetimi açısından tartışmalı yönler içermektedir. Bu tezin amacını, deniz ekosistemine çok daha az etkisi olacak alternatif rapana tuzak tasarımları ve bunların tasarım kriterlerinin belirlenmesi oluşturmaktadır.Tezde, karada tuzak tasarım ve model üretim süreçleri tamamlandıktan sonra denizde nefesle ve sualtı solunum aparatları kullanarak dalarak, fotoğraf ve video kameralar kullanarak modellerin test çalışmaları yapılmıştır. Rapana tuzağı geliştirme çalışmalarında Kapali Tünel, Rapana Bırakma Ağı, RapKap Geçiş ve Tor Döngülü RapKap (Rapana Kapar) modelleri geliştirilmiş ve üretilmiştir. Tuzak tasarımları, ekolojik, ergonomik ve ekonomik üç ana grup altında, göz önünde bulundurulması gereken 14 kriterle sayısal olarak değerlendirildi. Kapalı Tünel 56/35, Rapana Bırakma Ağı 56/37, Rapkap Geçiş 56/36, TD RapKap 56/51 puan aldı. Rapkap en başarılı model olarak belirlendi. Tez bünyesinde 1500 kadar rapana yakalandı. Balıkçıların bağımsız olarak yaptıkları en son kullanımda tuzak başına 350 gr çürümüş tavuk kullanarak 48 saat içinde Rapkap tuzak başına 18 adet ve 782 gr rapana yakalandı. Rapkap test çalışmalarında 24 saat içinde bir tuzakta en fazla 32 adet rapana avlanmıştır. Geliştirilen RapKap, literatürde kullanımı önerilen tuzaklara göre 5 kat daha hafif, maliyeti 2-3 kata kadar daha düşüktür. Geleneksel küçük balıkçı teknesinde 50-100 adet arası bulundurulabilir. Av maliyet, zaman ve verim kıyaslamasına göre Rapkap aktif av tekniği, Algarna ve nargile ile dalış tekniğine göre birim zamanda daha az miktarda rapana avı vermekteyken, yıl genelinde aynı gelirin elde edilmesi mümkündür. Rapkap tuzağıyla rapana üretimi tekne ve donanım yatırım maliyeti, algarna ile kıyaslandığında 10/1, işletim maliyeti ise 2,25/1,56 oranındadır. RapKap’ın ekolojik, ergonomik ve ekonomik nitelikleri açılarından, bağımsız akademik kaynakların ön değerlendirmesinde, Akdeniz Genel Balıkçılık Konseyi (GFCM)’in rapana avcılığında alternatif av araçları beklenti ve tariflerine karşılık gelebilecek potansiyel bir araç niteliğindedir. Tuzak vasıtasıyla düzenli ve verimli gelir elde edilmesi amacıyla rapananın ekolojik tabanlı yönetilmesi bu tuzak ile sağlanabilir. Anahtar sözcükler:Rapana, Rapana venosa, Rapana thomasiana, rapana tuzağı, RapKap, algarna.