E.Ü.ZİRAAT FAKÜLTESİ MENEMEN ARAŞTIRMA UYGULAMA VE ÜRETİM ÇİFTLİĞİNDE YETİŞTİRİLEN İNEKLERDE KIZGINLIK (ÖSTRUS) BELİRTİLERİ VE SAPTANMASI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Proje no. 318 · Durum: Kapanmış · 2015
Özet
Çalışmanın amacı Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Menemen Araştırma Uygulama ve Üretim Çiftliğinde yetiştirilen 3 farklı ırktan ineklerde (Holstein, Simmental, Esmer) kızgınlık (östrüs) belirtileri deseninin ortaya konmasıdır. Ayrıca Fakülte Çiftliğinde mevcut otomatik aktivite ölçümü destekli sürü yönetim yazılımının (Dairyplan C21) kızgınlık saptanmasında etkinliği de incelenmiştir. Çalışma E.Ü.Z.F. Menemen Araştırma Uygulama ve Üretim Çiftliği Sığırcılık İşletmesinde Nisan 2015 -Aralık 2016 arası dönemde yürütülmüştür. Çalışmanın materyalini Mart 2015 –Ağustos 2015 döneminde ilkine buzağılayan 3 farklı ırktan 45 baş birinci laktasyondaki inek oluşturmuştur. 28 baş inekte ikinci buzağılama sonrası da kızgınlık izlenmiştir. İneklerde kızgınlık belirtilerinin gözleme dayalı olarak saptanması amacıyla ayrıntılı bir günlük kızgınlık izleme programı uygulanmıştır. Günde 4 kez, eşit aralıklarla ve yarımşar saat süreyle gözlemle kızgınlık taraması yapılmıştır. Gözlem saatleri 05:30-06:00, 11:30-12:00, 17:30-18:00, 23:30-00:00 olarak belirlenmiştir. Ayrıca Kasım 2016 tarihinden itibaren, gözlem saatlerindeki davranışsal kızgınlık belirtilerinin saptanmasında, 8 kameradan oluşan bir video kamera kayıt sistemi ile kaydedilen görüntülerden de yararlanılmıştır. Gözlemle saptanan belirtiler Van Eerdenburg ve ark. (1996)’nın bildirdiği puanlama sistemine göre puanlanarak bir toplam kızgınlık puanı hesaplanmıştır. İşletmede mevcut bilgisayarlı sürü yönetim sistemi (Westfalia Surge Dairy Plan C21 (Sürüm 5.2)) bünyesinde yer alan otomatik aktivite ölçüm ve değerlendirme alt sistemince aktivite artışı gösterdiği belirlenen inekler, gözlemle kızgınlık belirtileri gösterdiği belirlenen ineklerle karşılaştırılmıştır. Belirlenen toplam 370 kızgınlık vakasının % 35.4’ü gece yarısı (saat 23:30-00:00), % 27.6’sı sabah (saat 05:30-06:00), % 29.7’si akşamüstü (saat 17:30-18:00), % 7.3’ü ise öğlen (saat 11:30-12:00) gözleminde saptanmıştır. İlk laktasyonda, doğum ile ilk kızgınlık arası süre ortalama 51.7 gün, ikinci laktasyonda ise 26 gün düzeyinde bulunmuştur. Video görüntü kayıtlarının ayrıntılı biçimde incelenmesiyle, kızgınlık belirtilerinin görüldüğü süre ortalama 7:47:09 saat düzeyinde saptanmıştır. Gözlem yolu ile belirlenen kızgınlıkların 1. laktasyonda sadece % 18’i, 2. laktasyonda ise % 20.4’ünde mukoz vajinal akıntı saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda sadece % 15.5’i, 2. laktasyonda ise % 25.5’inde flehmen davranışı (1-4 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların gerek 1. gerek 2. laktasyonda tamamında huzursuzluk davranışı (1-2 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda % 57.9’u, 2. laktasyonda ise % 89.8’inde genital bölge koklama davranışı (1-9 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda % 83.7’si, 2. laktasyonda ise % 95.6’sında çene yaslama davranışı (1-12 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda % 3.4’ü, 2. laktasyonda ise % 13.1’inde üzerine atlanma ancak durmama davranışı (1-5 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda % 37.8’i, 2. laktasyonda ise % 13.9’unda başka bir hayvanın üzerine atlama davranışı (1-8 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda % 50.2’sinde, 2. laktasyonda ise % 56.2’sinde başka bir hayvana baş tarafından atlama davranışı (1-6 kez) saptanmıştır. Kızgınlıkların 1. laktasyonda % 85.4’ünde, 2. laktasyonda ise % 86.9’unda üzerine atlanma ve durma davranışı (1-8 kez) saptanmıştır. Toplam kızgınlık puanı ilk ve ikinci laktasyon için sırasıyla ortalama 353 ve 389 olarak belirlenmiştir. Gözlemle kızgınlık tespit edilen ineklerin % 62’si, kızgınlığın gözlemle belirlendiği dönemde (aynı gün ve ± 2 gün), sürü yönetim yazılımının otomatik aktivite ölçümüne dayalı günlük kızgınlık uyarı listelerinde yer almıştır. Sonuç olarak kızgınlıkların saptanmasında başarı birincil olarak sistemli ve bilinçli gözleme bağlıdır. Kızgınlık belirtilerini otomatik olarak saptamak üzere geliştirilen tekniklerin de, etkin kullanıldıklarında, gözleme destek olmak suretiyle başarı artırıcı etkisi vardır.