Sakız Ağacında Pistacia lentiscus var chia Duham Nitelikli Fidan Üretiminin Optimizasyonu
Proje no. 21730 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2020
Özet
Sakız ağacı (Pistacia lentiscus var. chia Duham.), Sumakgiller (Anacardiaceae) familyasına dahil iki evcikli, her dem yeşil, küçük bir ağaçtır. Çok uzun yıllardan beri Ege Denizi’nde bulunan Sakız Adası’nın güneyinde kültüre alındığı, ancak geçmişte Çeşme Yarımadası ve civarında da, sınırlı düzeyde yetiştiriciliğinin yapıldığı bilinmektedir. Sakız ağacı, gövde ve dallarının yaralanmasıyla elde edilen damla sakızının (mastik) yegane kaynağıdır. Bir tıbbi–aromatik bitki olan sakız ağacının reçinesi ve uçucu yağı, günümüzde tıp, eczacılık, kozmetik ve gıda endüstrilerinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bugün için sakızın tek üreticisi konumunda olan Yunanistan, sakız üretimini uzun yıllardan beri 120-140 ton civarında sınırlandırmıştır. Üretimin önemli bir bölümü ihraç edilmektedir. Sakız adasında bir yılda üretilen işlenmemiş damla sakızının piyasa değeri yaklaşık 13 milyon Avro kadardır. Son zamanlarda ülkemizde özellikle ilgili kamu kurumları tarafından potansiyel alanlarda yetiştiriciliğin yaygınlaştırılmasına yönelik bazı projeler başlatılmıştır. Bu girişimlerin önümüzdeki yıllarda nitelikli sakız ağacı fidanına olan talebi arttıracağı öngörülmektedir. İki evcikli (dioik) bir bitki olan sakız ağacının, reçine üretiminde sadece erkek bitkileri kullanılmaktadır. Bu nedenle sakız ağacı klonal (vegetatif) yollarla çoğaltılmak zorundadır. Sakız ağacının farklı klonal yöntemlerle çoğaltılmasında her yönteme özgü önemli zorluklar bulunmaktadır. Bu durum, fidan üretiminde; en uygun kitlesel çoğaltma yöntemi ile yöntem optimizasyonunu gerektirmektedir. Önerilen bu proje ile; halen en ekonomik ve pratik çoğaltma yöntemi olarak görünen, yarı-odun çeliklerinin köklendirilmesinde; kök rejenerasyonu üzerine etkili bazı belirleyici faktörlerin ve nitelikli tüplü fidan üretiminin optimizasyonu hedeflenmektedir.