Yaratıcı Turizm Algısı Ölçeğini Geliştirilmesi: Somut Olmayan Kültürel Miras Algısı ve Seyahat Motivasyonu ile İlişkilerin İncelenmesi
Proje no. 32868 · Durum: Kapanmış · 2025
Özet
<p>Turizm sektörü, dünyada önemli bir ekonomik alan olarak dikkat çekmekte ve her geçen gün talep ve önemi artmaktadır. Ülkemiz de bu sektörde önemli bir paya sahiptir. Turizm Bakanlığı verilerine göre, ülkemize gelen ziyaretçi sayısı 2013 yılında 39,9 milyon, 2019 yılında 51,7 milyon ve 2022 yılında 51,4 milyon olarak kaydedilmiştir (yigm.ktb.gov.tr, e.t.: 07.12.2024. Pandemi sonrası 2023 yılında bu rakam 56,7 milyona yükselmiş, toplam gelir 54,3 milyar dolara ulaşmıştır (basin.ktb.gov.tr. e.t.: 09.12.2024). Bununla birlikte, küreselleşmenin etkisiyle turist profili ve talepleri değişmiş, turistlerin önceliği farklı yerel kültürlere ve somut olmayan kültürel mirasa yönelmiştir. Reisinger’e (2009) göre, otantik deneyim arayışı ve deneyimsel turizm, yaratıcı turizmin ortaya çıkışında önemli rol oynamıştır (akt.:Zoğal ve Emekli, 2017).</p><p><br></p><p>Somut olmayan kültürel miras unsurları, UNESCO tarafından 2003 yılında imzalanan "Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi" ile tanımlanmıştır. Bunlar; sözlü gelenekler, gösteri sanatları, toplumsal ritüeller, el sanatları ve geleneksel yemekler gibi unsurlardır (Türker ve Çelik, 2012: 87). Bu miras unsurları yaratıcı turizmin temel bileşenleri olarak değerlendirilmektedir. Bu kapsamda yaratıcı turizm, turistlere destinasyonlara aktif katılım ve deneyim yoluyla hem öğrenme hem de yaratıcılıklarını geliştirme fırsatı sunmaktadır. Dolayısıyla bu proje, somut olmayan kültürel miras unsurlarının yaratıcı turizm kapsamında değerlendirilmesini önermektedir. </p><p><br></p><p>Yaratıcı turizm, bir kültür turizm türü olmasına karşın, farklı özellikler taşır. Kültür turizmi; izlemeye, görmeye ve ziyaret etmeye dayalı bir turizm çeşididir. Oysa yaratıcı turizm sadece görmeye, gözlemlemeye değil, deneyime, katılmaya, yaşamaya ve öğrenmeye dayalıdır. Yaratıcı turizmde turistler, gittikleri destinasyonun özelliği olan kurslara ve öğrenme deneyimlerine aktif katılım yoluyla katılarak, yaratıcı potansiyellerini geliştirme fırsatı bulmaktadır (Ohridska ve Ivanov, 2010).</p><p><br></p><p>Bu projede, yaratıcı turizm algısını ölçmeye yönelik bir ölçeğin geliştirilmesi ve yaratıcı turizm algısının; somut olmayan kültürel miras algısı ve seyahat motivasyonu ile olan ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, çalışma değişkenlerinin psiko-sosyal değişkenlere (cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi vb.) göre değişiklik gösterip göstermediğinin araştırılması proje kapsamında hedeflenmektedir.</p><p><br></p><p>Yaratıcı turizm, hem turizmin sürekliliğini sağlamak hem de kültürel mirasın uluslararası tanınırlığını arttırmak açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Somut olmayan kültürel mirasın yaratıcı turizmle entegre edilmesi, yeni istihdam olanakları sağlayarak ve turizm faaliyetlerini yıl geneline yayarak mevsimsellik sorununu azaltabilecektir. Ayrıca, bu proje ile yaratıcı turizm ve somut olmayan kültürel) miras kavramları ile bağlantılı farkındalık oluşturulacak ve ölçek geliştirmesiyle literatüre önemli katkılar sağlanacaktır. </p><p><br></p><p>Projenin hazırlık aşamasında yapılan alanyazın araştırması sonucu yaratıcı turizm algısına yönelik ölçek çalışmalarının oldukça sınırlı olduğu değerlendirilmiştir. Çalışmaların büyük çoğunluğunun arz analizi şeklinde yapıldığı belirlenmiştir. Yaratıcı turizm de kullanılabilecek olan somut olmayan kültürel miras unsurlarına yönelik tutumu belirlemek amacıyla Gürel ve Çetin (2019) Tarafından Geliştirilmiş “Somut Olmayan Kültürel Miras Tutum Ölçeği” ve Ödemiş ilçesi halkının ilçede mevcut olan el sanatları ile ilgili düşüncesini belirlemek üzere geliştirilmiş olan “El sanatları algısı ölçeği”ne ulaşılmıştır. Gürel ve Çetin (2019)’in araştırmasında sosyal bilgiler öğretmen adaylarının somut olmayan kültürel mirasa yönelik tutum ve farkındalıklarının çeşitli değişkenler yönünden belirlenmesi amaçlanmıştır. Akpulat ve Polat Üzümcü (2020)’nün araştırmalarında ise Ödemiş’te yaşayan halkın geleneksel Türk el sanatları ile ilgili ölçek geliştirilerek düşünceleri ortaya konmuştur.</p><p><br></p><p>Ancak, Türkiye'de yetişkin turistler için yaratıcı turizm algısını değerlendirmeye yönelik mevcut bir ölçüm aracına rastlanamamıştır. Bu kapsamda geliştirilecek olan ölçüm aracıyla yaratıcı turizme yönelik algıların ortaya çıkarılması hedeflenmiş. Ayrıca geliştirilen ölçek ile somut olmayan kültürel mirasa yönelik tutum ve seyahat motivasyonu ilişkilerin ortaya konmasıyla, yaratıcı turizmin turizm kapsamında kullanılmasına yönelik çalışmalara dikkat çekilmesi mümkün olabilir. Bu nedenle, bu projede yetişkin turistler için yaratıcı turizm algısı ölçeğinin geliştirilmesi ve somut olmayan kültürel mirasa yönelik turist algısı ve seyahat motivasyonu ile ilişkilerin araştırılması amaçlanmaktadır.</p><p><br></p><p>Geliştirilen yaratıcı turizm algısı ölçeği sayesinde, yaratıcı turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için stratejik öneriler sunulabilecektir. İlişkili çalışmalar için ihtiyaç duyulan ölçüm aracı geliştirilerek araştırmacıların konuya olan ilgisinin arttırılması sağlanabilecektir. Bu bağlamda turizm sezonunun on iki aya yayılması, yerel halka yeni istihdam olanakları yaratılması ve somut olmayan kültürel miras unsurlarının korunması ve tanıtılmasına katkı sağlanması beklenmektedir. Proje kapsamında elde edilen sonuçlar internet gazetelerinde haber olarak yayınlanarak duyurulacak ve turizmle ilgili yeni iş fikirleri için zemin oluşturulacaktır. Ayrıca sonuçlar doğrultusunda makale yazılarak uluslararası dergilerde yayınlanması hedeflenmektedir.</p>