OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK İÇİN BİLİŞSEL YAKLAŞMA DAYANAN İNTERNET DESTEKLİ BİR KENDİNE YARDIM PROGRAMI GELİŞTİRME VE ETKİLİĞİNİ ARAŞTIRMASI
Proje no. 808 · Durum: Kapanmış · 2018
Özet
Bireylerin ve aile üyelerinin yaşamlarını olumsuz etkileyen ve işlevsellikte ciddi bozulmalara neden olabilen Obsesif-Kompulsif Bozukluğun (OKB) ilaç ve bilişsel davranışçı psikoterapi ile tedavisi olumlu sonuçlar vermektedir. Öte yandan, uygun tedaviye erişim ve sonrasında tedaviyi sürdürebilme pek çok kişi için mümkün olamamaktadır. Bozukluğun doğasından kaynaklanan özelliklerle birleştiğinde, uzun bekleme sürelerinden sonra ve çoğu zaman sorun artık kronik bir hal aldığında kişiler uygun tedaviyle tanışabilmektedirler. Bu zorlukları azaltmaya ve sorun kronik bir hale gelmeden ihtiyaç duyan kişilerin erişimini kolaylaştırabilmeye olanak sağlayan internet destekli psikoterapiler (internet supported psychotherapies) günümüzde pek çok ruh sağlığı sorunu için umut vadeden sonuçlar ortaya koymaktadır. Bu çalışmada da OKB belirtileri ve eşlik eden sorunların azaltılmasına yönelik geliştirilmiş, bilişsel davranışçı terapi temeline dayanan yönlendirilmiş bir müdahale programının etkililiği incelenmiştir. Araştırmanın örneklemi 18-65 yaş aralığında, OKB birincil tanısı olan, temel düzeyde internet kullanabilen kişilerden oluşmaktadır. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı’nda OKB birincil tanısı ile takip edilen hastalar, poliklinik başvuruları ve yapılan duyurular sonucunda çalışmaya başvuran kişilerle yapılan görüşmeler neticesinde çalışmaya dahil edilen ve ön testlerini dolduran 58 kişi araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Bekleme listesi kontrol grubu (BLK) ve internet destekli bilişsel davranışçı terapi (İBDT) programına seçkisiz olarak atanan (İBDT:30, BLK:28) katılımcılar arasından son testlerini tamamlayan 42 kişi ile analizler gerçekleştirilmiştir. Müdahale grubunda yer alan katılımcılar ayrıca bir aylık izlem ölçümlerine tabi tutulmuştur. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları arasında Yale Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği, Boyutsal Obsesyon-Kompulsiyon Ölçeği, Obsesif Kompulsif Envanteri- Kısa Formu, Obsesif İnanışlar Anketi, Çıkarımsal Karmaşa Ölçeği, Beck Depresyon Envanteri, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği- Kısa Form bulunmaktadır. Elde edilen ön ve son ölçüm verileri karışık desenler için iki yönlü varyans analizi ile incelenmiş olup, belirti şiddeti ölçümleri, obsesif inanışlar, çıkarımsal karmaşa düzeyi ve depresif belirtiler açısından programa katılanların puanlarında anlamlı bir düşüş olduğu bulunmuştur. Elde edilen kazanımın bir aylık izlemde korunup korunmadığının incelenmesi için yapılan iii eşleştirilmiş gruplar t-testi sonucunda, son testlerdeki kazanımın sürdüğü görülmüştür. Yaşam kalitesine ilişkin bulgular değerlendirildiğinde ise, bedensel sağlık alt boyutu açısından program sonrası anlamlı bir artış olduğu ve bunun bir aylık izlemde de korunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Etkililik çalışmalarının sınırlılıklarından olan tamamlamama oranlarının, çalışma bulguları üzerindeki etkisini görebilmek ve daha sağlıklı değerlendirmeler yapabilmek amacıyla intention to treat (ITT) analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler de uygulanan İBDT programının özellikle OKB belirtilerini ve obsesif inanışları azaltma konusunda etkili olduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular ilgili alan yazın ışığında tartışılmış ve araştırmanın sınırlılıkları ile klinik doğurguları araştırmanın son kısmında ele alınmıştır.