İzmir - Güzelbahçe, Yaka Köyü Tahtacı Mezar Taşlarında Motif Repertuarı
Proje no. 30763 · Durum: Kapanmış · 2023
Özet
<p>Kökeni Horasan’a dek uzanan, tarihsel süreçte Meşhed, Basra, Bağdat, Samarra, Musul, Mardin boyunca kademe kademe göç edip Maraş – Antep – Adana dolaylarını mesken tutan Türkmen topluluklarından olan Tahtacı Alevileri, Osmanlı döneminde Toroslar boyunca Akdeniz ve Ege Bölgelerine göç adip yerleşmişlerdir. Alevi-Bektaşi inanç sistemi içinde değerlendirilmelerine rağmen, ritüelleri-gelenekleri ve sosyal düzenleri itibariyle farklı, dışa kapalı yönleri görülmektedir. Tarihsel süreçte oymaklar halinde öbekleşmiş olan bu topluluklar temelde iki ocağa, Yanyatır ve Hacı Emirli ocaklarına bağlıdırlar. İzmir-Narlıdere merkezli Yanyatır Ocağı’nın, Batı Anadolu’ya gelinmeden önce Adana-Ceyhan’daki Dur Hasan Dede köyü civarında yaşayan topluluklara dayandığı; bugün Aydın-Germencik-Reşadiye-Kızılcapınar merkezli Hacı Emirli Ocağı’nın İbrahim Sâni manevi önderliğine ve Maraş, Gaziantep, Islahiye yöresindeki topluluklara dayandığı kaydedilmektedir. Her birinin başında bir postnişin / mürşid (dede) bulunan bu ocakların toplulukları bugün Afyonkarahisar, Adana, Ankara, Antalya, Aydın, Balıkesir, Burdur, Çanakkale, Denizli, Gaziantep, Isparta, İzmir, Konya, Manisa, Mersin, Muğla illerinde görülmektedir. İzmir’de ise Tahtacı yerleşimleri Bayındır’da Yakapınar, Kızılağaç, Turan, Hatay; Bergama’da Demircidere, Yerli Tahtacılar, Fevzi Paşa; Bornova’da Naldöken, Altındağ (Kokluca), Gökdere (Arapderesi); Güzelbahçe’de Yaka; Karabağlar’da Altındağ, Uzundere; Karşıyaka’da (artık Bayraklı’da) Doğançay; Kemalpaşa’da Kızılcalı (Aşağı ve Yukarı Kızılca), Çınarköy; Menderes’te (Cumaovası) Karakuyu, Bulgurca, Barbaros; Narlıdere/Narlı, Torbalı’da Türkmen, Tepeköy; Urla’da Bademler olarak bilinmektedir. Yaka Köyü’nün eski mezarlığı, yerleşimin doğusunda, yüksekçe bir tepe üzerinde, ormanlık alanda yer almakta, dolayısıyla -yeni mezarların yapılmaya başlanması dışında- önemli oranda korunabilmiştir. Kitabelerinde verili tarihlerden Osmanlı dönemine ait oldukları anlaşılabilen çok sayıda mezar taşı, Sanat Tarihi Bilimi açısından değerlendirilmesi önem arz eden zengin ve özgün motif repertuarı sunmaktadır. Çalışmamızda bu mezar taşlarının nihayette envanter kayıtlarının oluşturulması, fotoğraf ve çizim yöntemleriyle belgeleme-kataloglama yapılması, motif ve kompozisyonların ikonografik analiz ve karşılaştırma yöntemleriyle değerlendirilmesiyle kültür-sanat tarihindeki yer ve önemlerinin saptanması ve bilim dünyasına tanıtılması hedeflenmektedir.</p>