Bettina x Nif Patates Melezinin Morfolojik ve Verim Özelliklerinin Kalıtımı
Proje no. 31937 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2023
Özet
<p>Patates dünyanın beslenmesinde tahıllardan sonra ilk sırada yer alan, içerdiği besin maddelerinin kıymeti yanında, yüksek oranda nişasta içeren çeşitlerinin de sanayinin faklı alanlarında kullanılması ile yüksek önem arz eden bir endüstri bitkisidir. Bu bağlamda patates üretiminde kendimize yeterli, kalıcı bir tohumluk sisteminin oluşturulması ve çeşit geliştirme çalışmalarını içeren bir organizasyonun yapılarak ıslah çalışmalarının sürekliliği sağlanmalıdır. Patates ıslahında önemli olan en kısa zamanda ve en güvenilir şekilde istenilen özelliklere sahip yeni bir çeşitleri elde etmektir. Islahçı bunu başarabilmek için arzu edilen özellikleri ebeveynlerde tercih edilecek genetik materyallerde belirlemeli, uygulanacak ıslah yöntemi, seleksiyon programının yeri ve zamanını iyi planlanmalı uygulamalı ıslah çalışmaları ile temel çalışmaları entegre ederek ıslah programına devam etmelidir. Bu nedenle patateste var olan çeşitli özelliklere ait kalıtım derecelerinin belirlenmesi patates ıslahçısına istenilen özelliklere sahip yeni çeşit geliştirirken çok büyük bir kolaylık sağlar ve seleksiyon aşamasında çok sayıda patates klonunun değerlendirmesi için bilgiler verir.</p><p>Seleksiyon aşamasında ıslahçı fenotipe dayalı gözlemler yaparak bunlardan seçim gerçekleştirir. Fakat fenotip, genetik ve genotipik olmayan etkileri ile bunların interaksiyonundan oluşan ve genetik olarak üstün bireylerin seçilmesini içeren oldukça karmaşık bir varyasyon içermektedir. Kalıtsal olarak dölden döle taşınan özellikler yanında, çevre varyansı olarak adlandırılan genetik olmayan etkileri de belirlemek patates ıslahının temel çalışmaları içerinde yer alan bir uygulamadır. Aynı şekilde fenotipte, genotipin oranı olarak tanımlanan kalıtım derecesi ile farklı özelliklerin belirli çevrelerdeki ya da farklı çevrelerdeki performansları bu özellikler bakımından patates ıslahçısına seçim için iyi bir fikir verir. Kalıtım derecesi yanında gözlemlenen özellikler arasındaki ilişkilerden yaralanarak da özellikle erken generasyon aşamasında yapılan seçimde başarı sağlanabilir.</p><p>Bu proje ile Bettina x Nif (101) kombinasyonuna ait melezleme ile geliştirilen 18 adet patates melezi ve bunların ebeveynlerinin Bornova ve Menemen koşullarında (iki farklı lokasyon) iki yıl süreyle (2023-2026) Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülen bir ıslah programı planlanmıştır. Her iki çevrede (Bornova-Menemen) iki yıl süre ile yetiştirilecek olan melez patates klonlarının yetişme döneminde; çıkış, bitki boyu, sap sayısı, dal sayısı, yaprak sayısı, yaprak eni ve yaprak boyu gibi morfolojik özelliklerinin gözlemleri yapılacaktır. Hasat sonrasında ise; yumru sayısı, tek yumru ağırlığı, ocak verimi, parsel verimi, yumru eni ve yumru boyu gibi verim özelliklerinin ölçümleri yapılacaktır. Bunun yanında protein, nişasta gibi kuru madde özellikleri belirlenecektir. İki çevre ve iki yılda elde edilen gözlem sonuçlarından elde edilen varyans analiz sonuçlarıyla, varyans komponentleri, genotip x çevre interaksiyonları, kalıtım dereceleri saptanacak, morfolojik ve verim özelikleri arasındaki korelasyonlar incelecektir. Çalışma sonunda çeşitli özellikler bakımından yüksek performans gösteren klonların seleksiyonuna olanak sağlanacak ve bu klonlar ile bölge verim denemeleri ıslah materyalleri oluşturulacaktır. İlerleyen yıllarda seçilen bu klonlar ile Ege Bölgesine uygun yerli patates çeşitlerinin geliştirilmesi planlanmaktadır.</p>