Türkiye Denizlerinde Dağılım Gösteren Auxis rochei ve Auxis thazard (Actinopteri: Scombridae) Türlerinin Varlığının Filogenetik ve Morfometrik Yöntemler İle Belirlenmesi
Proje no. 32252 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2024
Özet
<p>Araştırma konusu olan <em>Auxis</em> cinsi dünya genelinde ticari öneme sahip küçük ton balıkları olarak bilinen türleri içermektedir. Akdeniz genelinde <em>Auxis rochei</em> ve <em>Auxis thazard</em> olmak üzere, iki tür ile temsil edilen bu cinsin birçok literatüre göre ülkemiz sularında sadece <em>Auxis rochei</em> türünün dağılım gösterdiği belirtilmektedir. Bununla birlikte, yakın geçmişte yapılan bir çalışmada ise sadece <em>A. thazard </em>türünün varlığından söz edilmektedir. Bu genus üyelerinde tür tayini morfolojik karakterlere göre yapılmasına karşın, morfolojik olarak tür ayrımında bir kesinlik bulunmaması, zaman zaman bu iki türün tanımlanmasında karışıklığa yol açmaktadır. Bu nedenle, Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM), Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Uluslararası Atlantik Ton Balıklarının Korunması Komisyonu (ICCAT) gibi organizasyonlar bu cinsin stok istatistiklerini tür bazında vermek yerine cins temelinde vermektedirler. Bu belirsizlik nedeniyle yukarıda adı geçen organizasyonlar, yapılacak ileri düzey çalışmaların öncelikli olarak <em>Auxis</em> türlerinin doğru tayin edilmesi yönünde olması gerektiğine vurgu yapmaktadırlar. Bu cins türlerinin göçmen olduğu ve uzun mesafeler katederek göç ettikleri düşünülürse, Akdeniz genelinde bulunan <em>A. thazard</em> türünün ülkemiz sularında da bulunması olasıdır. Dolayısıyla bu çalışmanın ilk hedefi, ülkemiz kıyılarında <em>A. rochei</em>’nin yanında, <em>A. thazard</em> türünün de bulunup bulunmadığını, moleküler tür tayininde yaygın olarak kullanılan mitokondriyal genlerden sitokrom oksidaz I (COI) aracılığıyla tespit edilmesi olacaktır. Diğeri ise ICCAT tarafından finanse edilen araştırma programlarından ‘Small Tunas Year Program (SMTYP)’ gibi büyük ölçekli projelere katılabilmek için veri elde edilebilmesini sağlamaktır.</p><p>Ayrıca diğer ton balığı türleri gibi (başta Mavi yüzgeçli orkinos ve Kılıç balığı olmak üzere), <em>Auxis</em> genusu türlerinin avcılığı günümüzde herhangi bir kotaya tabi değildir. Ancak başta aşırı avcılık olmak üzere, küresel iklim değişikliği gibi, başka faktörlerde balık türlerinin azalmasına hatta yok olmasına neden olabilmektedir. Sonuç olarak, ülkemizin de bağlı bulunduğu ve kota sistemini uyguladığı Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu (ICCAT) tarafından yakın gelecekte <em>Auxis</em> genusu türlerininde kota uygulamasına tabi tutulmaları kaçınılmaz gibi görünmektedir. Bu kota uygulamasından ülkemiz adına daha fazla yararlanabilmek için, sözkonusu türlerle ilgili geniş bir veri tabanına sahip olunması çok önemlidir. Bu durum göz önüne alındığında, öncelikle tür tayinlerinin doğru yapılması büyük önem arzetmektedir. </p>