İzmir ve Çevresinde Eşkıya ve Eşkıya Yatakları 1877/1909
Proje no. 20620 · Durum: Kapanmış · 2019
Özet
Osmanlı devletinin son zamanlarında İzmir ve çevresinin, başta coğrafi koşulların sunduğu imkânlar olmak üzere daha pek çok nedenden dolayı eşkıyalık sorunlarıyla karşı karşıya kaldığı anlaşılmaktadır. Bu proje 1877 yılından Men-i Şekavet Kanununun ilan edildiği 1909 yılına kadar geçen süre içinde, döneme ait arşiv belgelerinden, yabancı seyyahlardan, yerel-yabancı basından başka, araştırma-inceleme eserlerinden eşkıyaların yatakları ve bu eşkıyaların coğrafya ve bölge halkıyla olan ilişkilerini tespit etmeyi hedeflemektedir. Proje kapsamında İzmir ve çevresinde alan araştırması yapılmış, bu çerçevede bölgede eşkıyalık ile eşkıyalığın ortaya çıktığı coğrafya ve toplumsal dinamikler arasındaki bağın detayları incelenmiştir. Öte yandan İzmir ve çevre coğrafyasının eşkıya grupları üzerindeki etkisi ve çete oluşumlarını nasıl etkilediğine ilişkin bazı tespitlerde de bulunulmuştur. Bununla birlikte bulundukları coğrafyaya göre iç dinamikleri şekillenen eşkıya çetelerinin yapısal özellikleri, dağlarda edindikleri tecrübeleri, kendilerine has yaşam biçimleri üzerinde de durulmuştur. Eşkıyaya veya eşkıya çetelerine yardım ve yataklık edenlerin tutumlarından başka arşiv belgeleri ve araştırma eserlerinden tespit edilen yatak köylerinin tespit edilmesine çalışılmış, eşkıyaya yataklık etmek konusunda sosyo-ekonomik, coğrafi koşullar ve akrabalık ilişkilerinin etkisi incelenmiştir. Eşkıyanın etkisiz hale getirilmesi konusunda devletin aldığı tedbirler incelenmiş, devletin eşkıya ile mücadelesinde uyguladığı takip ve tenkil metotları üzerinde durulmuştur. Özellikle de İzmir ve çevresinde eşkıyalık olaylarının ortaya çıkmasında fiziki coğrafyanın ve iklimin etkisi, eşkıyaların hangi bölgelerde faaliyet gösterdikleri, hangi güzergâhları kullandıkları döneme ilişkin resmi yazışmalar, hatıralar, periyodik yayınlar başta olmak üzere çeşitli kaynaklar kullanılarak tespit edilmeye çalışılmış, konuya ilişkin bu veriler haritalar üzerinde konumlandırılarak tartışılmıştır.