Kuruluşundan Günümüze İzmir Kent İçi Ulaşımda Raylı Sistemin Tarihi
Proje no. 23710 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2022
Özet
Sanayi Devrimi, üretim başta olmak üzere birçok alanda insan hayatını kolaylaştıran yenilikler getirmiştir. Bu yeniliklerin en önemlilerinden biri ulaşım alanında yaşanan gelişmeler olmuştur. Önceleri şehirlerarası ulaşımda görülmeye başlayan raylı sistemler zamanla şehir içi ulaşımda da kendini göstermiştir. XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa şehirlerinde işlemeye başlayan tramvaylar, kısa bir süre sonra Osmanlı şehirlerinde de görülmeye başlamıştır. İzmir de bu şehirlerin başında gelen şehirlerden biri olmuştur. Bu çalışmada XIX. yüzyılın son çeyreğinde İzmir kent içi ulaşımındaki yerini alan raylı sistemin günümüze kadar uzanan süreçteki tarihi ve kronolojik serüveni incelenecektir. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e atlı tramvay ile devralınan mirasın elektrikli tramvaya evrimi, banliyö hatlarının kurulması, İzmir metrosu, TCDD ve İzmir Büyükşehir Belediyesi ortaklığında işletilen İZBAN trenleri ve modern tramvay hatlarının kuruluşundan günümüze kadar uzanan süreçteki değişim derinlemesine araştırılacaktır. Devlet Arşivleri Başkanlığı bünyesinde bulunan Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri’nde yer alan belgelerin yanı sıra İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı’nda yer alan arşiv malzemeleri, İzmir Büyükşehir Belediyesi APİKAM Arşivi, SALT Araştırma, dönemin süreli yayınları, resmi yayınlar (sözleşmeler, raporlar, belediye meclis tutanakları gibi) ve ikinci el kaynaklar (anı, telif-tetkik eserler gibi) taranacaktır. Bunların yanı sıra incelenecek raylı sistem ağlarının bulunduğu lokasyonlar ziyaret edilecek ve alan araştırması yapılacaktır. Böylece İzmir kent içi ulaşımında Cumhuriyetin Osmanlı’dan devraldığı miras irdelenecek ve günümüze kadar uzanan bir asrı geçen süreçteki değişim tüm aşamalarıyla ortaya konacaktır.