Tanzimat Sonrası Türk Edebiyatında Çingenelerin Meslekleri ve Geçim Kaynakları
Proje no. 22907 · Durum: Kapanmış · 2021
Özet
Dünyanın neredeyse her yerinde yaşayan ve çeşitli adlarla bilinen Çingeneler, sahip oldukları dikkat çekici kişilik özellikleri kadar kentsel ve kırsal alanlar içerisinde sürdürdükleri yaşamları, iktisadî faaliyetleri, eğitim yaşantısındaki konumları ve istihdam süreçleri ile dikkat çeken marjinal topluluktur. Tarih kayıtlarının kendilerinden söz etmeye başladığı tarihten itibaren merakın odağı haline gelen Çingeneler hem popüler kültürün hem de akademik çalışmaların gözde konularından biri olagelmiştir. Türkiye’de Çingeneler ile ilgili çok sayıda araştırma/inceleme kitapları, tezler ve makaleler vardır. Ancak bu çalışmalarda Çingenelerin çoğunlukta toplumsal ve tarihsel bağlamları ile ele alındığı görülmektedir. Türk edebiyatında Çingeneler üzerine yapılmış olan bilimsel çalışmalara bakıldığında ise Çingenelerin Türk romanına yansıyan hayatları, romanlar üzerinden Osmanlı’daki Çingenelerin yazınsal metinlere aksi, yazarlarımızın gözünden Çingeneler, edebi metinlerden hareketle toplumsal eşitlik kavramı bağlamında ele alınan Çingeneler, çocuk romanları üzerinden Çingenelik algısı ve çocuk imajı gibi sınırlı konuları içerdiği görülmektedir. Oysa Türk edebiyatının çeşitli devirlerinde Çingenelerle ilgili hayli eser bulunmaktadır. Çingeneler pek çok yönleriyle eserlerde ele alınmakla beraber ciddi oranda meslekleri ve geçim kaynaklarıyla öne çıkmaktadır. Bu projede Tanzimat’tan sonra Türk edebiyatında Çingenelerin geçim kaynaklarının ve mesleklerinin neler olduğu tespit edilecek ve yazarlar tarafından bunların nasıl ele alındıkları, aynı zamanda süreç içerisinde edebiyatımızda değişen, unutulan Çingene meslekleri ve geçim kaynakları tespit edilecektir. Bunun için de Tanzimat’tan günümüze Türk edebiyatında Çingenlerin yer aldığı eserler derlenip, meslek grupları ve geçim kaynakları tasnif edilerek eserler üzerinde inceleme yapılacaktır. Bu bağlamda projenin tamamlanmasıyla birlikte edebî metinlerdeki Çingene meslekleri ve geçim kaynakları kronolojik yöntemle incelenerek literatür çalışmasındaki bir eksiklik giderilmiş olacaktır.