Potansiyel Kolinesteraz İnhibitörü Piridinyum Türevleri Üzerine Araştırmalar
Proje no. 29580 · Durum: Kapanmış · 2023
Özet
<p> Alzheimer hastalığı, yaşlılarda görülen demansın en yaygın türüdür. Artan ortalama yaşam süresiyle Alzheimer hastalığının insidansı buna paralel olarak artış göstermektedir. Günümüzde yaklaşık 35 milyon kişinin Alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir ve bu sayı gün geçtikçe artmaktadır.</p><p> Alzheimer hastalığı çok faktörlü bir patoloji gösterir. Azalmış kolinerjik iletim, amiloid β plaklar, tau proteinlerinin hiperfosforilasyonu ve nörofibriler yumaklar hastalığın tanımlanmış patolojik bulgularıdır. Beyindeki metal iyon dengesinin bozulması, mitokondriyel bozukluk, oksidatif stres ve nöroinflamasyon da bu bulgulara eşlik etmektedir.</p><p> AChE enzimi asetilkolini, kolin ve asetata hidroliz eder. Kolinerjik iletimin zayıflaması/bozulması hafıza ve bilişsel bozukluklara neden olmaktadır. AChE inhibitörleri kolinerjik transmisyonu arttırarak hafıza bozukluklarını iyileştirmektedir. AChE’nin amiloid β agregasyonuna neden olan nonklasik fonksiyonlarını enzimin girişinde yer alan periferal anyonik yöre aracılığıyla gösterdiğinin anlaşılmasıyla, enzimin katalitik aktif yöresinin yanı sıra, periferal anyonik yöresiyle de etkileşebilen ikili yöre etkileşimli inhibitörlerin geliştirilmesi, anti-Alzheimer ilaç keşfinde önemli bir strateji olarak karşımıza çıkmıştır. Günümüzde hastalığın tedavisinde FDA tarafından onaylanmış 3 tane AChE enzim inhibitörü, 1 tane N-metil-D-aspartat reseptör antagonisti ve 1 tane de amiloid plakları hedefleyen antibody bulunmaktadır.</p><p> Santral sinir sisteminin yanı sıra, periferik sinir sisteminde asetilkolin esteraz enziminin inhibisyonuyla asetilkolin seviyelerinin arttırılması myasthenia gravis ve glokom tedavisinde kullanılan bir strateji olarak karşımıza çıkmaktadır.</p><p> Katerner piridinyum yapısı taşıyan bileşiklerin AChE inhibitör etkileri literatürde raporlanmıştır. Bitirme tezi kapsamındaki çalışmamızda, piridinyum yapısı taşıyan potansiyel kolinesteraz inhibitörü bileşiklerin sentezlenmesi hedeflenmiştir. Elde edilecek bileşiklerin AChE ve BChE enziminlerine karşı inhibitör etkileri değerlendirilecektir. </p><p> </p>