Kapalı Drenaj Sistemlerinde Kullanılan Farklı Zarf Malzemelerinin Performanslarının Laboratuvar Koşullarında Kum Tankı Modeliyle Belirlenmesi
Proje no. 30762 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2023
Özet
<p> Bitkisel üretimde beklenen verimin alınabilmesi için bitkinin türü, cinsi ve iklimsel dayanımının yanı sıra bitki köklerinin refahının sağlanması büyük önem taşımaktadır. Drenaj projeleri, tarımsal üretimin yoğun olarak yapıldığı alanlardaki yüksek taban suyu ve toprak tuzluluğu nedeniyle oluşacak verim kayıplarını önlemeyi ve bu sorunlar nedeniyle ekilemeyen alanları tarıma kazandırmayı hedeflemektedir. Tarla içi drenaj sistemlerinde amaç, taban suyu seviyesinin bitki etkili kök derinliğinin altında tutulması ve tuzlu-alkali ile alkali topraklarda ıslah çalışmalarının yapılabilmesi için altyapı oluşturulmasıdır. Bu amaçla dünyada yaygın olarak kullanılan sistem, kapalı (borulu) drenaj sistemleridir. Drenaj sistemleri planlanırken tıkanma, siltasyon ve bitki kökü gelişimine bağlı olumsuz etkilerin önlenmesi amacıyla drenlerin etrafı farklı zarf malzemeleri ile kaplanmaktadır. Bu amaçla gözenekleri vasıtasıyla filtreleme (kum-çakıl, Jeotekstil) ve suyun kaldırma kuvvetine göre filtreleme olmak üzere iki farklı prensibe göre çalışan dren zarf malzemeleri kullanılmaktadır. Ülkemizde kum-çakıl zarf malzemesi yaygın olarak kullanılmıştır ancak ocak yetersizliği, lojistik maliyetler ve bazı yasal (AB uyum v.b) sorunlar nedeniyle bu malzeme yerini jeotekstil zarf malzemesine bırakmıştır. Son yıllarda ise suyun kaldırma kuvvetine göre filtreleme yapan malzemeler, jeotekstil malzemeye alternatif olmuştur. Bu amaçla ilk defa Türkiye’de üretilmiş olan Hidroluis zarf malzemesi çalışma prensibi ve farklı mimarisi ile ön plana çıkmakta ve üretici düzeyinde kullanım alanı bulmaktadır. Ancak arazi ve laboratuvar koşullarında yapılmış çalışmalar malzemenin iyileştirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Özellikle yanal giriş açıklıklarının toprak bünyesine göre ayarlanması ve bunun için yeni laboratuvar ve arazi çalışmalarının yapılması önerilmiştir.</p><p>Bu çalışmada, gözeneklerle filtreleme prensibine göre çalışan zarf malzemeleri ile suyun kaldırma kuvveti prensibe göre çalışan ve farklı yanal giriş açıklıklarına sahip zarf malzemesi giriş direnci, dren performansı, sediment miktarı ve maliyet yönünden ilk defa kıyaslanacaktır. Çalışma, dren borusu etrafına farklı zarf malzemeleri konularak içerisinde kum bünyeli toprak bulunan biri kontrol olmak üzere 5 adet plastik deneme tankında yürütülecektir; D1: Kontrol (Zarfsız), D2: Kum-Çakıl, D3: Jeotekstil Sargılı Dren Borusu, D4: Hidroluis Dren-Zarf Malzemesi (4 mm yanal giriş açıklığı) D5: Hidroluis Dren-Zarf Malzemesi (8 mm yanal giriş açıklığı). Konular eşit koşullar altında teste tabi tutulacak; drenlerden meydana gelen akış, sediment miktarları ve giriş dirençleri belirlenerek istatistiksel analizleri yapılacaktır. Proje sonucunda, tarımsal üretimin yoğun olarak yapıldığı, drenaj ve tuzluluk probleminin olduğu bölgemizde kurulacak drenaj sistemlerinde kullanılacak en uygun dren-zarf kombinasyonu ve suyun kaldırma kuvvetine göre filtreleme prensibi için en uygun yanal giriş açıklığı belirlenecektir. Projeden elde edilecek çıktılar bölge koşulları ve diğer bölgelerimiz için yapılacak benzer çalışmalara örnek teşkil edecektir.</p>