TORYUM, SERYUM VE LANTANIN OKZALAT KONSANTRELERİNDEN AYRILMASININ İNCELENMESİ
Proje no. 222 · Durum: Kapanmış · 2016
Özet
Ülkemiz Eskişehir-Beylikahır bölgesinde önemli toryum ve nadir toprak elementleri yataklarına sahiptir. Çalışmada, cevherden elde edilmiş olan Th ve NTE okzalatları ara konsantresinin kompozisyonuna bağlı kalınarak sentetik karışık nitrat çözeltisi hazırlanmıştır. Çözeltide bulunan Th, Ce ve La’ı birbirinden ayırmada solvent impregne edilmiş çeşitli XAD reçinelerin etkinliği ve ayrıca C-18 kolonu kullanılarak HPLC’de bu iyonların ters faz ekstraksiyonu ile ayrılması incelenmiştir. TBP-XAD2 ve TBP-XAD16 SIR’larda kesikli yöntemle gerçekleştirilen denemeler sonucu yüksek ekstraksiyon ancak düşük sıyırma verimleri elde edilmiştir. Bunun reçinelerin hidrofobik yapısından kaynaklandığı belirlenmiş, bu nedenle hidrofilik özellik gösteren XAD7 reçineye TBP impregne edilerek hazırlanan SIR ile ekstraksiyon ve sıyırma denemeleri gerçekleştirilmiştir. V/m: 25, pH:3, süre:60 dakika koşullarında gerçekleştirilen denemeler sonucu; Toryumun hazırlanan SIR’da tamamen tutulduğu, çözeltide oldukça yüksek miktarda bulunan Ce ve La’nın (sırasıyla 1500 mgL-1 ve 750 mgL-1) ise ihmal edilebilir düzeyde (sırasıyla 10 mgL-1 ve 6.0 mgL-1) olduğu saptanmıştır. 0.015M HNO3 elüsyon çözeltisi ile toryum tek kademe de % 65.24±2.00 yüksek verimle sıyrılmaktadır. C-18 kolonunda HIBA’nın mobil faz olarak kullanıldığı ters faz ekstraksiyon denemelerinden alınan HPLC kromatogramlarında 0.4 M HIBA pH=3 ve Arsenazo (III) şelatlayıcı ajanı varlığında Ce, La ve Th arsenazo komplekslerinin alıkonma zamanları sırası ile 2,93, 2,92 ve 6,97 dakika olarak bulunmuştur. Th, Ce ve La metallerini içeren karışımdan alınan kromatogramda ise Ce ile La pikleri çok yakın alıkonma zamanı nedeniyle ayrılamazken, Th arsenazo kompleksi 6,97 dakikada çıkan piki ile bu karışımda kolaylıkla ayrılabilmektedir. Alınan bu sonuçlara göre NTE’ lerinden seçici olarak hızlı bir şekilde Th’ un ayrılmasından ters faz HPLC yönteminin başarılı olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Toryum, Seryum, Lantan, Katı-Sıvı Ekstraksiyonu.