VAN GÖLÜ HAVZASINDA BAL ARISI (APİS MELLİFERA L.) KOLONİLERİNDE VARROOSİSE KARŞI TIBBİ BİTKİ EKSTRELERİNİN ETKİNLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI
Proje no. 274 · Durum: Kapanmış · 2017
Özet
Bu çalısma, arı kolonilerini söndüren Varroosis hastalığının etkeni olan Varroa destructor’a karşı aktif bileşenleri bilinen, dozajlaması yapılmış ve halihazırda arıcılar tarafından ampirik olarak kullanılan Juniperus excelsa (Ardıç), Juglans regia (Ceviz), Origanum onites (Kekik) ve Mentha spicata (Nane) bitkilerinin sabit ve gezgin arıcılığın yoğun olarak yapıldığı Van Gölü Havzası koşullarında kullanımının ve etkinliğinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Arıcılık Araştırma ve Uygulama Merkezinde yer alan arılıktaki kolonilerden Varroa destructor ile doğal enfeste koloni gücü birbirine yakın plastik bütün polen çekmeceli kovanlardaki 40 adet arı kolonisi seçilmiştir. Saha çalışmasında Juniperus excelsa (Ardıç), Juglans regia (Ceviz), Origanum onites (Kekik), Mentha spicata (Nane) ekstreleri için 8’er kovan ve kontrol grubu için 8 kovan olmak üzere grup varroa yükleri birbirine yakın toplam 40 adet arılı kovan kullanılmıştır. Saha çalışması uygun ekstre dozunun tespit edildiği ön ilaçlama çalışması ve tespit edilen uygun ekstre dozunun etkinliğinin araştırıldığı sonbahar çalışması ve ilkbahar çalışması olarak yürütülmüştür. İlaçlamanın başında ve sonunda her kovandan 300 adet arı toplanarak üzerlerindeki varroa yükü pudra şekeri yöntemiyle hesaplanmıştır Ön ilaçlama çalışmasında %1, %5, %10, %25, %50, %75 yoğunlukta hazırlanan 10 gramlık 6 farklı dozdaki ekstre pamuk yüz temizleme pedlerine emdirilerek yavrulu çerçevelerin üzerine bırakılmıştır. Ön ilaçlamada tespit edilen verilerin negatif binomial regresyon analizi en çok olabilirlik parametre tahminlerine göre yapılan istatistiki analizlerinin sonucundan minimum ortak uygulanabilir doz her dört ilaç grubu için de %25’lik ilaç uygulama dozu olarak belirlenmiştir. %25’lik yoğunlukta hazırlanan 10 gramlık ekstrelerin etkinliğini belirlemek amacıyla, sonbahar ve ilkbahar olmak üzere iki sezon boyunca sekizer kovandan oluşan gruplara, %25’lik ekstre dozları birer hafta arayla 3 defa uygulanmıştır. İlaçlamanın başında ve sonunda her kovandan 300 adet arı toplanarak üzerlerindeki varroa yükü pudra şekeri yöntemiyle hesaplanmıştır. Sonbahar ilaçlamasında pudra şekeri sayımı sonuçlarına uygulanan Herderson-Tilton formülüne göre ekstrelerin %25’lik dozlarının etkinlik düzeyi sırasıyla ceviz yaprağı ekstresi için %87, ardıç yaprağı ekstresi için %86, kekik ekstresi için %83, nane ekstresi için %68 olarak hesaplanmıştır. İlkbahar ilaçlamasında pudra şekeri sayımı sonuçlarına uygulanan Herderson-Tilton formülüne göre ekstrelerin %25’lik dozlarının etkinlik düzeyi sırasıyla kekik için %66, ceviz yaprağı için %63, ardıç yaprağı için %61 ve nane için %55 olarak hesaplanmıştır. Sonbahar ilaçlamasında ilaçlamayı takiben 3. 5. 7. 14. 21. 28. sayım günlerinde ve İlkbahar ilaçlamasının 1. 3. 5. 7. 14. 21. 28. 35. sayım günlerinde polen çekmecesinde tespit edilen akar sayılarına göre ilaç etki düzeyinin sayım günleri arasında değişip değişmediğine dair elde edilen verilere uygulanan negatif binomial regresyon analizi en çok olabilirlik parametre tahminlerine göre yapılan istatistiki analizlerinin sonucundan düşen akar sayısının ilaçlamayı takip eden günlerde değişebileceği sonucu elde edilmiştir. Elde edilen tüm sonuçlar beraber değerlendirildiğinde varroanın mücadele edilmesi gereken kaçınılmaz bir gerçek olduğu, mücadele amacıyla bal ve diğer arıcılık ürünlerinde kalıntı bırakan ilaçlara alternatif olarak özellikle sonbahar döneminde bulunması ve uygulanması kolay olan bitkisel ekstrelerin uygun dozlarının varroasit olarak kullanılabileceği tespit edilmiştir.