MANDA SÜTÜ ÜRETİMİNİN EKONOMİK YÖNDEN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BALIKESİR İLİ ÖRNEĞİ
Proje no. 324 · Durum: Kapanmış · 2015
Özet
Türkiye’de manda yetiştiriciliği son yıllarda giderek önem kazanmıştır. Manda süt ve et yönlü olarak büyükbaş hayvan grubunda yer almakla birlikte mandacılıktan elde edilen ürün sayısı oldukça fazladır. Süt ve süt ürünleri açısından bakıldığında mandanın sütünden afyon kaymağı, lüle (rulo) kaymağı, manda yoğurdu, dondurma, tereyağı, peynir ve özellikle de mozzarella peyniri elde edilirken, etinden de sucuk, salam ve pastırma gibi işlenmiş et ürünleri elde edilmektedir. Manda sütü gerek protein (%4.2), gerekse yağ(%7.9), kalsiyum (264mg/100gr), magnezyum (307mg/100gr) ve C vitamini (6.7 mg/100gr) açısından inek sütüne göre çok daha zengin bir süttür. Türkiye’de manda varlığının en yoğun olduğu iller sırasıyla Samsun, İstanbul, Diyarbakır, Muş, Bitlis, Afyon, Sivas ve Kayseri illeridir. Ege bölgesinde ise manda yetiştiriciliği ve manda sütü üretimi ağırlıklı olarak Afyonkarahisar, Balıkesir ve Kütahya illerinde gerçekleştirilmektedir. Bu araştırmada manda sütü üretimi açısından Ege bölgesinde ikinci sırada yer alan Balıkesir ili seçilmiştir. Araştırmanın verileri; Balıkesir ilinde manda sayısının yüksek olduğu ve manda sütü üretiminin yoğun olarak yapıldığı Altıeylül ile Gönen ilçelerinde bulunan toplam 102 üreticiden anket yoluyla elde edilmiştir. Araştırmada Balıkesir ili manda yetiştiriciliği yapan işletmelerin mevcut durumu, hangi koşullarda bu üretimi gerçekleştirdikleri incelenmiş, kârlılık düzeyleri, üretici eline geçen fiyatlar, pazarlama kanalları ortaya konularak, üretimde ve pazarlamada karşılaşılan sorunlar ile bu sorunlara yönelik çözüm yolları sunulmuştur. Manda işletmelerinin teknik etkinliği Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılarak girdi ve çıktı yönelimli olarak hesaplanmıştır. 17 işletme etkin olarak bulunmuştur. İşletmelerin girdiye yönelik ortalama etkinlik skoru devlet desteği olması durumunda %58.51, olmaması durumunda ise %58.14 bulunmuştur. Çıktıya yönelik analizde, manda yetiştiriciliği yapılan işletmelerde tam etkinliğin sağlanması için brüt üretim değerinin %37.04 oranında artırılması gerekmektedir. Girdiye yönelik analizde bulunan potansiyel iyileştirme değerleri çıktıya yönelik olanla oldukça benzerlik göstermektedir. Çıktı ve girdilerdeki iyileştirme önerileri brüt üretim değeri haricindeki bütün değişkenler için azaltma yönündedir. Anahtar Kelimeler: Manda sütü, ekonomik analiz, etkinlik, sürdürülebilirlik