Sporcu Öğrencilerde Kimlik Gelişimi ve Okula Yabancılaşma: Ergenlik Dönemi Üzerine Akran Karşılaştırmalı Bir Çalışma
Proje no. 20583 · Durum: Kapanmış · 2019
Özet
Sportif faaliyetlere yoğun katılımın sonucu olarak psiko-sosyal gelişim süreçlerinde farklılıklar gözlenebilen sporcu öğrenciler, kendine özgü dinamikleri bulunan bir sosyal gruptur. Bu araştırmanın amacı, ergenlik dönemindeki sporcu öğrenciler ile akranlarının kimlik gelişim süreçleri ve okula yabancılaşma durumları açısından karşılaştırılmasıdır. Mevcut araştırmada, nicel araştırma yaklaşımı temel alınarak nedensel karşılaştırma modeli kullanılmıştır. Tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen araştırmanın örneklem grubunu 13-20 yaş aralığında bulunan, 1238 (%51.1)’i yarışmacı sporcu, 1184(%48.9)’ü ise sportif faaliyetlere katılmayan 2422 kişi oluşturmaktadır. Yarışmacı sporcu öğrenciler ile sportif faaliyetlere katılmayan bireylerin sınıflanmasında, aktivite parametrelerini içeren 15 ölçüt kullanılmıştır. İlgili ölçütler dikkate alınarak gerçekleştirilen uzmanlararası güvenirlik analizi sonucunda bireylerin spora katılım durumları sınıflanmış ve bu analizin güvenirlik puanı .94 olarak hesaplanmıştır. Veri toplama sürecinde kullanılan anket formu, sosyo-demografik ve sportif bilgi formu, Kimlik Gelişiminin Boyutları Ölçeği, Öğrenci Yabancılaşma Ölçeği ve Sporcu Kimliği Ölçeği olmak üzere 4 bölümden oluşmaktadır. SPSS 23.0 programında gerçekleştirilen verilerin çözümlenmesine ilişkin işlemler, bağımsız t-testi, ANOVA analizi, hiyerarşik ve k-means küme analizleri, ki-kare testi ve regresyon analizleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular, içsel yatırımda bulunma, içsel yatırım ile özdeşleşme, seçeneklerin derinlemesine araştırılması alt boyutlarında sporcu öğrenciler lehine, seçeneklerin saplantılı araştırılması alt boyutunda ise sporcu olmayan öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın bulunduğunu göstermektedir (p<.05). Seçeneklerin genişlemesine araştırılması alt boyutunda ise iki grup arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır (p>.05). Sporcu öğrenciler ile akranlarının kimlik statüsü gelişimlerinde istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde farklı eğilimlerin bulunduğu tespit edilmiştir (p<.01). Okula yabancılaşma durumu incelendiğinde, güçsüzlük alt boyutu ve okula yabancılaşmanın genelinde sporcu olmayan öğrencilerin ortalama puanlarının anlamlı bir şekilde farklılık gösterdiği gözlenmektedir (p<.01). Sporcu öğrencilerde içsel yatırımda bulunmanın okula yabancılaşma noktasında ayırt edici faktör olduğu belirlenmiştir (p<.05). Sporcu kimliği bileşenlerinden sosyal kimliğin okula yabancılaşmanın negatif, sporla sınırlanmışlığın ise pozitif yordayıcısı olduğu tespit edilmiştir (p<.01). Günlük antrenman süresi, müsabaka deneyimi ve sezonluk müsabaka sayısı gibi faktörler sporcu öğrencilerin okula yabancılaşması ve sporla sınırlanması üzerinde anlamlı bir etkiye sahiptir (p<.01; p<.05). Spora özgü kimlik puanının, sporcu öğrencilerde yaş ile birlikte sabit seyrettiği (p>.05), sporcu olmayan akranlarda ise sporcu kimliği puanlarının yaş ile birlikte düştüğü gözlenmiştir (p<.01). Sporcu erkek ve kadınlar arasında spora özgü kimlik açısından anlamlı bir fark gözlenmezken (p>.05), sporcu olmayan erkeklerin sporcu kimliği puanları anlamlı bir şekilde daha yüksektir (p<.01). Sonuç olarak, sporcu öğrencilerin kimlik gelişimi ve okula yabancılaşma düzeyleri açısından sahip olduğu eğilimlerin kompleks ve çok yönlü bir yapı gösterdiği değerlendirilmiştir. Sporcu öğrencilerde erken kimlik olgunlaşması kavramının incelenmesi kapsayıcı sonuçlar elde edilmesine yardımcı olabilir. Sporcu öğrencilerde kimlik gelişimi ve okula yabancılaşma durumları açısından tek yönlü ve kalıplaşmış eğilimlerin bulunmadığı, aksine sporcu öğrencilerin gelişimsel süreçlerinde pozitif, negatif ve nötr olarak değerlendirilebilecek etkilerin bulunduğu gözlenmiştir. Spor, eğitim ve bilim otoritelerinin paydaşlarına, sporcu öğrenciler konusunda iyimser ya da kötümser yönde genelleyici değerlendirmeler yapmaktan kaçınmaları ve sporcu öğrencileri periyodik olarak psikometrik ölçüm araçları ile takip etmeleri önerilmektedir.