KESİNTİLİ VE KESİNTİSİZ EGZERSİZ YÖNTEMLERİNİN BİLİŞSEL İŞLEVLER , RİSK ALMA ,ÇALIŞMA BELLEĞİ VE DİKKAT ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN BİLİŞSEL TESTLER VE İŞLEVSEL YAKIN KIZILÖTESİ SPEKTROSKOPİ ÖLÇÜMÜ İLE ARAŞTIRILMASI
Proje no. 185 · Durum: Kapanmış · 2018
Özet
Amaç: Sedanter toplum yapısının yaygınlaşmasıyla birlikte kronik hastalıklardan korunma da dahil olmak üzere sağlıklı yaşam için düzenli fiziksel egzersiz daha da önemli hale gelmiştir. Egzersizin fiziksel işlevlerin yanında mental işlevlere de olumlu yönde katkı sağladığı bilinmektedir. Bu çerçevede, egzersiz seçiminde tüm vücut sağlığı için verimli yöntemlerin anlaşılması önem kazanmıştır. Çalışmamızda kesintili ve kesintisiz anaerobik eşik altında egzersiz yöntemlerinin bilişsel işlevlere olan etkileri, beyin prefrontal korteks oksijenlenmesi ile olan ilişkilerinin aydınlatılması ve hangi yöntemin daha verimli olduğunun bulunması amaçlanmıştır. Yöntem Çalışmamızda yüksek düzeyde antrene olan sporculara farklı günlerde kesintili ve kesintisiz egzersiz uygulanmıştır. Kesintisiz egzersizde solunumsal anaerobik eşik yükünün %90’ına denk gelen güç çıktısıyla 20 dakika sabit yüklü egzersiz, kesintilide ise aynı yükle 4 set 5 dakika egzersiz ve aralarda 2 dakika 50 watt düzeyinde yükle-dinlenme şeklinde egzersiz yaptırılmıştır. Her egzersiz seansından önce ve sonra bilişsel işlevleri değerlendirebilmek için Stroop, PASAT ve BART testleri uygulanıp, tüm bu süreçte İşlevsel Yakın Kızılötesi Spektroskopi (fNIRS) ile prefrontal oksijenlenme düzeyleri ölçülmüştür. Stres etkisini görebilmek amacıyla egzersizlerin önce ve sonrasında kan ve tükürük örneklerinden kortizol seviyeleri ölçülmüştür. Bulgular: Çalışmamızda aynı yük çıktısında yapılan egzersizlerden kesintisiz egzersizde algılanan zorluk düzeyi kesintili egzersizden yüksek bulunmuştur (p<0,05). BART risk alma testi değerlendirildiğinde kesintisiz egzersiz sonrası risk alma eğilimi arttığı görülmüştür (p<0,05). PASAT testinde egzersizler arası fark bulunmamıştır (p>0,05). Stroop test bozucu etkisinin kesintisiz egzersiz sonrası arttığı (p<0,05), kesintili egzersiz sonrasında ise öncesine göre anlamlı fark oluşmadığı görülmüştür. Prefrontal korteks oksijenlenme düzeylerinde egzersiz türleri arasında fark bulunmamıştır. Stroop Test sırasında her iki egzersiz öncesi davranışsal test sonuçları ile prefrontal korteks oksihemoglobin düzeyleri arasında yüksek korelasyon bulunmuştur (r=.79-.88 aralığında). Kesintili egzersiz PASAT davranışsal testindeki doğru yanıt sayıları ile prefrontal korteks oksihemoglobin düzeyleri arasında yüksek negatif korelasyon bulunmuştur (r=.71). BART davranışsal test ve prefrontal oksihemoglobin düzeyleri arasında anlamlı korelasyon bulunmamıştır. Sonuç: Anaerobik eşik altı kesintisiz egzersiz yönteminde bilişsel işlevlerde bozulma ve risk eğiliminde artış görülmüş, bu bulgular ışığında kesintili egzersizin bilişsel işlevler açısından daha verimli bir yöntem olduğu düşünülmüştür. Prefrontal oksijenlenme açısından egzersiz yöntemleri arasında fark görülmemiş ancak bilişsel işlevlerde bozulma arttıkça prefrontal oksijenlenmede de artış olduğu görülmüştür.