ZONKLAYAN BİLEŞENLİ ÇİFT YILDIZLARIN EVRİMİ
Proje no. 20215 · Durum: Kapanmış · 2018
Özet
Zonklama, yıldız içyapısı hakkında bilgi elde edebileceğimiz en güvenilir astrofiziksel süreçlerden biridir. Klasik kararsızlık kuşağı içerisinde birbirine karışmış halde yer alan ve zonklama doğaları tam olarak çözülememiş ? Scuti ve ? Dor yıldızları bünyesel olarak gösterdikleri zonklamayla bölgenin en ilginç cisimleridir. Her iki değişene ait kuramsal kararsızlık kuşakları birbirleri ile kısmi olarak örtüşmekte, ayrıca örtüşen alanlarda her iki yıldız modları ile zonklayan A-F türü “melez” yıldızlar bulunmaktadır. Çoklu zonklama modlarının bir yıldızda görülmesiyle birlikte frekansların doğal olarak yarılması karasızlık kuşağı yıldızlarında hem özek hem de yüzey dönmesi hakkında önemli bilgiler verir. Buna bağlı olarak açısal momentum değişimi, özekten yüzeye doğru taşınımı ve tayfsal gözlemler yardımıyla ölçülen metal bolluğu ve katmansal yoğunluk modellenebilir. Ancak yıldızlarda açısal momentum taşınım süreçleri incelendiğinde dönmenin etkisi belirsiz ve karmaşık bir hal alır. Güneş ve evrimleşmiş kırmızı devlerin özek ve yüzey dönme doğasının modellenmesiyle karma modlar gösteren melez anakol ve anakoldan henüz ayrılmış yıldızların özek ve yüzeylerinin dönme doğasının modellenebileceği öngörüldü. Bu yıldızlarda özek merkezli g-mod ve yüzeyde p-mod gibi davranan modlar dönmenin etkisiyle yoğun frekans yarılmaları gösterir. Bu noktada anakol ve anakol’dan henüz ayrılmış (TAMS) yıldızların yüksek çözünürlüklü tayfsal ve duyarlı ışıkölçüm gözlemlerinin ortak analizi ile HR diyagramındaki “kesin” yerlerinin işaretlenmesi, yüksek duyarlıklı salt parametreler, metal bolluğu, mod tanımlama ve karmaşık frekans tayflarının açıklanabilmesi ile bu tür yıldızların evrimine etki eden özek ve yüzey dönme doğası buna bağlı olarak açısal momentum taşınımı ve bu özelliklerin yıldız evrimine etkisi öngörülebilir.