BODRUM SUALTI ARKEOLOJİ MÜZESİNDE BULUNAN TİCARİ AMPHORALAR ARAŞTIRMA PROJESİ
Proje no. 943 · Durum: Kapanmış · 2016
Özet
Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi antik dönem ticaretinin günümüze kalan arkeolojik kanıtları olan ticari amphora koleksiyonlarıyla dünyada en fazla çeşitliğe sahip müzedir. Akdeniz’in önemli üretici kentlerinden Anadolu kıyılarında bulunan merkezlere ulaşan ticari ürünleri taşıyan amphoraların bir bölümü seyahatlerini tamamlayamadan taşındıkları gemilerin batması sonucunda sualtının derinliklerine gömülmüştür. Sualtında kalan arkeolojik verilerin bilim dünyasına tanıtılması amacıyla geliştirilen Deniz arkeolojisi de 20. Yüzyılın ortasından sonra Amerikalı biliminsanlarının Bodrum’da gerçekleştirdikleri çalışmalarla önemli bir disiplin haline gelmiştir. Bu çalışmalar Bodrum’da bir sualtı arkeoloji müzesinin kurulmasını teşvik etmiştir. Projemiz kapsamında Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde korunan ve İ.Ö. 1. Binyılın başlarından Ortaçağ’ın sonları arasına tarihlendirilen 327 adet tam amphora incelenmiştir. Bu formlar arasında Arkaik Dönem’e tarihlendirilen ve üretim yeri tespit edilememiş olan formların yanında Klasik Dönem’e tarihlendirilen tam amphoralar araştırmada önemli yer tutmaktadır. Bu formların tam örneklerinin ancak sualtı kazılarında ve Nekropolis çalışmalarında bulunması formların gelişiminin ortaya konulması ve tipolojik bir tarihlendirme yapabilmemiz için büyük önem teşkil etmektedir. Hellenistik Dönem’le birlikte büyük boyutlu ticaret kavramı da Akdeniz ekonomisinin odak noktasını oluşturmuştur. Bu dönemde ticari önemi artan Rhodos, Knidos ve Kos gibi Güney Ege’de bulunan merkezlerde üretilen ürünler Akdeniz’in tüm kentlerine ulaşmıştır. Bodrum Sualtı Arkeoloji Müze’sinde de bu merkezlere ait çok sayıda amphora belirlenmiştir. Bu büyük üretici kentlerin yanında Thasos, Lesbos ve Khios gibi yüksek fiyatlı üreticilere ait amphoraların da Müzenin koleksiyonlarında önemli yer kapladığı belirlenmiştir. İ.Ö. 2. Yüzyıldan itibaren Roma’nın Akdeniz’deki politik etkisi ekonomide de kendini göstermiştir. Bu dönemde başlayan ticari etki Roma İmparatorluk Dönemi’nde de artarak sürmüş ve Doğu Akdeniz’deki merkezlerin eyaletler düzeninde yönetilmesiyle ticaretin yapısı genişlemiştir. Böylece daha çok merkez daha yüksek miktarda ürünü piyasaya sürmüştür. Roma Barışı olarak adlandırılan İ.S. 1. ve 2. yüzyıllarda yaşanan refah ve güvenlik ortamı nedeniyle Akdeniz’de bulunan tüketim merkezlerinde ele geçen çok sayıda ticari amphoranın varlığı da bu durumun kanıtı olarak değerlendirilmelidir. Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nin koleksiyonlarında bu döneme tarihlendirilen ticari amphoralar arasında Baetica, Lusitania, Gallia gibi batı eyaletlerinden gelen amphoraların yanında çok sayıda Ege Adaları, Kilikia, Suriye-Filistin Bölgesi, Kıbrıs ve Mısır’da üretilen ürünleri taşıyan amphora da bulunmaktadır. Roma İmparatorluğunun ikiye ayrılmasıyla deniz ticaretinde Roma merkezli olarak gelişen ticari hareketlilik Konstantinopolis’e yön değiştirmesiyle Halikarnassos ve çevresinin önemi de artmıştır. İ.S. 4. yüzyıldan itibaren kentin çevresinden ele geçen ticari ürünleri taşıyan amphoraların Kuzey Afrika, Suriye Filistin kıyıları, Kıbrıs ve Kilikia menşeili oldukları izlenmektedir. Bu ürünler arasında Doğu Akdeniz’de bulunan Gaza Bölgesi’nden ithal edilen LR 4, Kilikia Bölgesi’nden getirilen LR 1 amphoralarında taşınan ürünler ön plana çıkmaktadır. Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi koleksiyonlarında bulunan önemli bir grup da Doğu Roma amphoralarıdır. İ.S. 7. yüzyıldan İ.S. 13. yüzyıla kadar deniz ticaretinde sıvı ürünlerin taşınmasında yoğun olarak kullanılan amphoraların bu tarihten sonra fıçıların Doğu Akdeniz’de de kullanılmasıyla azaldıkları izlenmektedir. Bu dönemde Marmara kıyıları ve Karadeniz’de bulunan merkezlerde üretilen ürünler büyük miktarlarda Akdeniz’de talep görmüşlerdir. Özellikle Ganos çevresinde İ.S. 9. yüzyıl ve 12. yüzyıl arasında gelişen üretimin izleri Doğu Akdeniz’deki kazılarda izlenmektedir.