Eski Smyrna (Bayraklı) Klasik Dönem Konutları: Plan, Kullanım Amaçları, Koruma ve Restitüsyon Önerileri
Proje no. 27369 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2023
Özet
<p>Smyrna (Bayraklı)’da bulunan ve kazısı yapılmış olan Klasik Dönem mimari yapılarının incelenmesi, ortaya çıkan buluntuların yeniden değerlendirilmesi, yapıların birbirleriyle olan ilişkilerinin irdelenmesi ve antik kentin Klasik Dönem’deki durumu hakkında yeni görüşler ileriye sürülebilmesine yönelik çalışmalar tezin amaçlarından birkaçıdır. Böylece yapılacak proje çalışmasında Batı Anadolu’daki en önemli kentlerden biri olan Smyrna’nın Klasik Dönem konut mimarisi ortaya konacak, söz konusu konut mimarisinin dönem içerisindeki diğer örneklerle karşılaştırması yapılarak, benzer ve farklı yönleri saptanacaktır.</p><p>Smyrna kentinde yapılan kazı çalışmalarında ortaya çıkartılan ve E. Akurgal tarafından M.Ö. 4. yüzyıla tarihlenen çok sayıda konut yapısı bulunmaktadır. Daha sonraki kazı çalışmaları sırasında da höyüğün farklı bölümlerinde aynı döneme tarihlenen başka yapılarda ortaya çıkartılmıştır. E. Akurgal yayınlarında kendi dönemine ilişkin ortaya çıkartılmış olan Klasik Dönem yapılarını gösteren bir topografik plan yapmıştır. Kendisi M.Ö. 4. yüzyılda yapılmış olduğunu belirttiği bu yapılar hakkında ayrıntılı bilgiler içeren kapsamlı bir yayının hazırlandığını belirtmiş, ancak bugüne kadar bu konuda bir yayın gerçekleştirilmemiştir. Yine de bazı yayınlarda kısa da olsa söz konusu döneme ait yapılar hakkında bazı görüşler ileri sürmektedir. Bugün gerek arazide yapılan incelemelerde, gerekse yapılardan ele geçen malzemeler üzerinde yapılan çalışmalarda, Klasik Döneme tarihlenen bu yapılara ilişkin ayrıntılı bir çalışma yapılması gerektiği görülmektedir. Bu gereklilik Prof. Dr. O. Bingöl tarafından ve 2012 yılında yayınlanan Eski-Smyrna ve Magnesia adlı makalesinde açıkça belirtilmektedir. Kendisi bu makalesinde Athena caddesinin kuzeybatısında bulunan yapıların E. Akurgal’ın belirttiği gibi çok sayıda odaya sahip kompleks yapılar olmadığını, bu yapıların prostas tip ev özelliklerine uygun olduğunu, bir avluya açıldığını, güneye dönük oikos’u olduğunu, önündeki avlusu ve yanındaki az sayıda mekânla bütünleşen benzer planların bir araya geldiği mekânlar olduğunu belirtmektedir. Yukarıda ortaya konan Klasik Dönem’e ait konutlara ilişkin bazı tartışmalar, Klasik Dönem konut mimarisi ve kent planlaması konusunun ayrıntılı bir şekilde yeniden ele alınmasını zorunlu kılmıştır. Bununla birlikte Klasik Dönem açmalarında M.Ö. 5. yüzyıla ait buluntuların olmasına karşın, mimari kalıntıların M.Ö. 4. Yüzyıla konutlara ait olduğunun belirtilmesi, kentin M.Ö. 5. yüzyılının yeniden incelenmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır. Klasik Dönem M.Ö. 5. yüzyıl ve M.Ö. 4. yüzyılı kapsayan iki asırlık bir süreçtir. Bu süreç içerisinde kentte bulunan ve M.Ö. 4. yüzyıla tarihlenen konutların gerçekten bu dönemde mi inşa edildikleri, yoksa bu yapıların M.Ö. 5. yüzyılda inşa edilmiş ve bir sonraki yüzyılda kullanılmaya devam edilmiş oldukları gibi yeni görüşler ortaya koymak projenin diğer amaçlarından birini oluşturmaktadır. Proje çalışmasında konutlardan ele geçen seramik buluntular başta olmak üzere, diğer pişmiş toprak ve metal gibi farklı nitelikte buluntuların incelenmesi ve böylece konutların inşa edildikleri dönem ve kullanım süreçlerine ait bilinmezleri aydınlatmak ve bu konudaki karışıklığı gidermekte amaçlanan konular arasındadır. Böylece Smyrna için bilinmeyen ve çok karışık bir dönem olan Klasik Dönem’e konut mimarisi temel alınarak kente bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşılacaktır. Proje sonunda söz konusu yapıların sahip olduğu planlar, yapıların kent planı içerisindeki yeri, konutlardan ele geçen söz konusu döneme ait buluntular ve son olarak kentin nasıl bir yerleşime sahip olduğu gibi söz konusu döneme ilişkin ayrıntılı bilgiler ilk kez bilim dünyasına sunulacaktır. Ayrıca mimari kalıntılar, buluntularla değerlendirilerek yapının kullanım amacına ait öneriler getirilmeye çalışılacaktır. Buluntuların yoğunluğu ve kalitesine bakılarak Klasik Dönem’de Smyrna’nın söylenildiği gibi küçük bir yerleşim mi olduğu, yoksa aksine Arkaik Dönem’de olduğu gibi bu dönemde de zengin bir kent olarak varlığını devam ettirdiği şeklinde sosyo- ekonomik bir değerlendirme yapılmaya çalışılacaktır. Böylece bir takım siyasi karışıklıkların yaşandığı söz konusu dönem öncelikle Smyrna özelinde incelenecek ve bölge içerisinde bu döneme ait bilgilere sahip olduğumuz diğer kentlerle olan benzer ve farklı yönler ortaya konacaktır.</p>