YEREL BÖRÜLCE GENOTİPLERİNİN BİYOKİMYASAL İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ VE ISLAH PROGRAMI İÇİN NİTELİKLİ GENİTÖRLER İLE GEN HAVUZUNUN OLUŞTURULMASI
Proje no. 311 · Durum: Kapanmış · 2015
Özet
Araştırmada gen kaynakları, yerel populasyonlar ve ticari çeşitleri içeren toplam 94 börülce genotipi bitkisel materyal olarak kullanılmış, tohum çimlenmesinden vejetasyon süresi sonuna kadar agromorfolojik ve bazı biyokimyasal özellikler bakımından incelenmiştir. İncelenen özellikler yönünden yüksek genetik varyasyon görülürken agromorfolojik özellikler ve biokimyasal içerik yönünden yüksek fenotipik varyasyon hesaplanmıştır. Temel bileşen analizinde incelenen özellikler 9 faktör grubunda yer almış ve bu özellikler ile toplam varyasyonun %70.5’i belirlenmiştir. Temel bileşen analizi incelenen özellikler arasında; tohum özellikleri (çap, genişlik, uzunluk, göz rengi, renk özellikleri (L, hue açısı), tohum şekli), antioksidan içeriği ve toplam fenol miktarı yönünden yüksek varyabilite belirlenmiştir. Ayrıca genotiplerin özellikleri ile toplandığı yöre arasında herhangi bir ilişki tespit edilmemiştir. Börülcenin Türkiye’de 1. yy itibaren yetiştiriciliği yapılırken bu çalışma ile ortaya konulan varyasyonun diğer kültür bitkilerinde olduğu gibi, yetiştiriciliğinin antik çağlardan günümüze, uzun yıllar boyunca meydana adaptasyonlar, tüketim şekline bağlı olarak insan eliyle yapılan seleksiyonların etkili olduğu belirtilmektedir. Ayrıca doğal seleksiyonu etkileyen insan faktörü, seleksiyon baskısı, doğal ve çevre etkisinde meydana gelen mutasyonların genetik yapının farklılaşmasına neden olmaktadır. Elde edilen sonuçlar, incelenen gen havuzunda, doğrudan veya genitör olarak; taze bakla, kuru dane veya hayvan yemi olarak kullanılabilecek genotiplerin varlığı ortaya konmuştur. Nitekim tek bir çeşidin, farklı ekolojik koşullarda uygulanan yetiştirme tekniklerine ve tüm değerlendirme şekillerine cevap vermesi mümkün değildir. Yüksek besin içeriğine sahip börülcede yüksek biyokimyasal içeriğe sahip genotiplerin gen havuzunda yer alması önemli bulgular arasında yer almıştır