Türk Kültüründe Kartal: Kazakistan SOKÜM Unsuru Bürkütçülük Geleneği
Proje no. 23974 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2022
Özet
<p>Türk kültüründe kartalın oldukça önemli bir yeri vardır. “Karakuş”, “bürküt” ve “kıran” gibi adlarla anılan kartal eski Türk inançlarında Gök Tanrı’nın bir elçisi olarak kabul edilmiştir. Şamanlar hastalıkların kaynağını kötü ruhların hasta kişinin ruhuna saldırması sonucu zuhur ettiğine inandıkları için hastalıkları kartal ile tedavi etmeye çalışmıştır. Türk kültürünün en önemli kaynaklarından biri olan Dede Korkut Kitabı’nda büyük savaşçılar “Tanrı’ya yakın uçan kartal”a benzetilmiştir. Şamanist inanç unsurlarının daha baskın olduğu, Altay Türklerine ait Oçı Bala Destanı’nda ise kahraman yeraltı ruhlarına karşı savaşmak için kartala dönüşür. Tarihte Türkler kartalı bağımsız karakterlerinin bir sembolü olarak görmüş ve bayraklarında kartal motifine yer vermişlerdir. Günümüzde de Kazakistan bayrağında altın renginde bir kartal yer almaktadır. Kazakistan’ın ayrıca somut olmayan kültürel miras unsurlarından biri “Bürkütçülük” yani kartal ile avcılık geleneğidir. Toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanları kapsayan somut olmayan kültürel miras tanımı içerisinde Kazak Türklerinin bu geleneği kaydettirmiş olması oldukça önemlidir. Kazak Türklerinin SOKÜM unsuru olarak kaydettiği bu gelenek geçmişten günümüze kadar Türklerin tarih boyunca tabiat ile kurduğu ilişkiyi ve tabiata bakış açısını göstermekte ve aynı zamanda geleceğe de ışık tutmaktadır.</p><p> Çalışmada elde edilen veriler neticesinde;</p><p>1. Kartalın Türk kültüründeki yerini incelemek.</p><p>2. Saha çalışması ile ritüellerin, kült inançların, halk baytarlığı uygulamaları ve benzeri bürkütçülük (kartal ile avcılık) geleneği ile ilgili günümüzde yaşayan ve nesiller arasında aktarımı süren bilgi, beceri ve uygulamaların yerinde tespit etmek ve incelemek.</p><p>3. Saha çalışması esnasında elde edilen bürkütçülük (kartal ile avcılık) geleneği ile ilgili unsurları kayda geçirmek, ilgili konu başlıklarıyla alakalı görseller toplamak, yayınlamak ve daha sonraki aşamada da tanıtmaktır.</p><p>4. Bürkütçülük (kartal ile avcılık) geleneğinin ve kartalın Türk kültürünün kaynaklarında yer aldığı şekli ile bugünkü şeklini kıyaslayarak var ise değişimi ortaya çıkararak incelemek.</p>