Türk Modernleşmesi ve Çocuk: Erken Cumhuriyet Döneminde Çocuğun ve Çocukluğun Gazete Reklamlarında Temsili
Proje no. 28539 · Durum: Kapanmış · 2023
Özet
<p>Bir modernleşme projesi olan Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşunun ardından toplumsal yaşamın pek çok alanında getirdiği yeni bakış açıları ve bu bakış açıları çerçevesinde şekillenen yeni düzenlemeler ile “muasır medeniyetler” seviyesine ulaşmayı amaçlamıştır. Yüzünü bilime dönen genç cumhuriyet, bilimin, yaşamın tüm alanlarında hâkim bir yol gösterici olmasını sağlamayı hedeflemiş, bunun için de bilimi yeşertecek insan kaynağının yetiştirilmesine gayret göstermiştir. Çocuk ve çocukluk meselesi, 1923'te kurulan modern Türkiye Cumhuriyeti’nin erken dönemi olarak nitelendirilen 1950 yılına kadarki süreçte üzerinde önemle durulan konulardan bir tanesi olmuştur. Çocukların, gelecek kuşakları oluşturacak olması ve ülkede benimsetilmek istenen modern yaşam biçimini geleceğe taşıyacak bireyler olarak görülmesi bu durumun temel sebebidir. Cumhuriyet dönemi ile birlikte çocuklar, toplumsal yaşamda daha fazla görünür olmuş, sağlıktan eğitim politikalarına kadar birçok alan, çocuklara göre düzenlenmeye başlamıştır. Çocuklara yönelik bu yeni bakış açısı ve uygulanan politikalar, kitle iletişim araçlarında da ve özellikle de dönemin hâkim medyası olan basılı yayın organlarında da kendini göstermeye başlamıştır. Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarındaki modernleşme söyleminin yaygınlaştırılmasında, dönemin aktörlerince önemli bir araç olarak kabul edilen reklamlar üzerinden çocuk ve çocukluğa bakış açısını ortaya koymayı hedeflemektedir. 1923-1950 yılları arasında yayında kalan, ulusal nitelikteki, günlük olarak basılan Cumhuriyet, Vakit ve Akşam gazetelerinde yayınlanan reklamların içerik analizi yöntemiyle incelenmesine dayanan çalışma kapsamında dönemin reklamlarında çocuk unsurunun nasıl yer aldığı, bu yer alışın niceliksel, niteliksel özelliklerinin ve günümüz Türkiye’sindeki çocuk söyleminin kültürel arka planının ne olduğu ortaya konulacaktır.</p><p>“Türk Modernleşmesi ve Çocuk: Erken Cumhuriyet Döneminde Çocuğun ve Çocukluğun Gazete Reklamlarında Temsili” başlıklı bu araştırma, çocuğun Türkiye Cumhuriyetinin erken döneminde reklamlarda nasıl temsil edildiğini ortaya koyarak öncelikle tarihsel bir gerçekliği aydınlatarak bilimsel literatüre katkı koyacak, Türk modernleşmesinin reklamlardaki izdüşümlerini ortaya çıkaracaktır. Çalışma kapsamında, 1923-1950 yılları arasında yayınlan ve çocuk karakter içeren reklamlarda (1) yıllara göre kullanımın dağılımındaki değişim (2) çocuğun konumu (3) ürün/hizmet kategorisine göre kullanımı (4) dönemle ilişkilendirilen modern değerlerin temsiliyetini incelemeye yönelik hipotezler oluşturulmuştur.</p><p>İnsanların geçmiş-şimdi-gelecek üçlemesi içinde "Nereden geldik, nereye gidiyoruz?" şeklindeki sorularına yanıt girişimleri her zaman olmuştur (Özlem, 2012). Tarih özellikle ve öncelikle bugünü anlamak, geleceği öngörmek ile ilgilidir (Oymak, 1997). Bu boyutuyla bakıldığında Türkiye Cumhuriyetinin erken dönemine ilişkin çocuklarla ilgili tarihsel bir gerçekliği ortaya koymak, günümüzdeki çocuk-medya-reklam etkileşimini de anlamak ve geleceğe ilişkin öngörülerde bulunmak açısından da değerlidir.</p><p>İlgili alanyazın incelediğinde, özellikle Türk modernleşmesi, Türk reklam tarihi ve medyada çocuk konularıyla ilgili yapılan çalışmalara bakıldığında, daha evvel böyle bir çalışma yapıldığı görülmemektedir. Çalışma kapsamında, 1923-1950 yılları arasındaki 27 yıllık bir zaman diliminde örnekleme dahil edilen 1362 sayı gazeteye Milli Kütüphane ile diğer kurum ve kuruluşların arşivlerinden yararlanılarak erişilecek, bu gazetelerde yayınlanan reklamlar araştırmacılar tarafından tek tek incelenecek ve ilgili yazılım/donanım ekipmanları aracılığıyla erişilen reklamlar dijital hale getirilerek depolanacaktır. Bu boyutuyla bakıldığında çalışma, erken cumhuriyet döneminde yayınlanan reklamlara ilişkin önemli bir dijital arşivin de oluşmasını sağlayarak Türk reklam tarihi alanında başka araştırmalara da zemin hazırlayacaktır.</p><p>“Türk Modernleşmesi ve Çocuk: Erken Cumhuriyet Döneminde Çocuğun ve Çocukluğun Gazete Reklamlarında Temsili” başlıklı bu çalışma, çocuk konusuna tarihsel bir perspektiften yaklaşmakta, sosyal bilimlerde dönemsel ve toplumsal meseleleri anlamada önemli ipuçları arasında kabul edilen reklamlar üzerinden günümüz Türkiye’sindeki çocuk söyleminin ve çocukluğa bakışın kültürel arka planını ortaya koymayı hedeflemektedir.</p><p>Çalışma kapsamında Türkiye Cumhuriyetinin erken cumhuriyet dönemi olarak kabul edilen 1923-1950 yılları arasında gazetelerde yayınlanan reklamlarda çocuk unsurunun nasıl yer aldığı, bu yer alışın niceliksel, niteliksel özelliklerinin ne olduğu saptanacaktır. İçerik analizi temel alınarak yapılacak araştırma ile elde edilecek bilgiler Türk modernleşmesini çocuk temsili üzerinden açıklayarak tarihsel bir gerçekliği, yeni bir bakış açısı ile ortaya koyacak ve Türkiye Cumhuriyeti tarihi ile ilgili çalışmalara katkıda bulunacaktır. Ayrıca bu çalışma ile elde edilecek bilgiler, günümüzde kitle iletişim araçlarının vazgeçilmez figürleri arasında gösterilen çocukların medyada temsilinin ülkemiz özelinde tarihsel arka planını ortaya koyacak, çocuk-medya-reklam şeklinde sıralanan üçlü mekanizmaya ilişkin tartışmalara tarihsel bir bakış açısı kazandıracaktır. </p><p> Ege Üniversitesi Senatosunun 08.08.2021 tarihli toplantısında kabul edilen “Öncelikli Alanlar” listesinde “23.5. Çocuk ve Kadın” ve “26.2. Medya ve İletişim” başlıklı alanlar öncelikli araştırma alanları olarak kabul edilmiş olup söz konusu alanlar “Türk Modernleşmesi ve Çocuk: Erken Cumhuriyet Döneminde Çocuğun ve Çocukluğun Gazete Reklamlarında Temsili” başlıklı bu araştırma projesinin konusuyla da doğrudan ilişkilidir.</p><p>Araştırma aşamaları; araştırmanın ön hazırlığı, araştırmanın yapılandırılması (örneklemin, araştırma sorularının, araştırma yönteminin belirlenmesi), verilerin toplanması, içerik analizinin yapılması, elde edilen verilerin analizi ve projenin sonlandırılması şeklinde belirlenmiş olup bu işlemler için 12 aylık bir süre öngörülmüştür.</p>