KARS ARDAHAN İLLERİVE İLÇELERİNDE YAŞAYAN ALEVİ İNANÇ PRATİKLERİNDE MÜZİK
Proje no. 303 · Durum: Kapanmış · 2017
Özet
Bu proje Kars ve Ardahan’a bağlı ilçe ve köylerde yerleşik Alevi-Bektaşi inancına mensup toplulukların cem ritüeli gibi inanç merkezli pratiklerinde icra ettikleri müzikal yapıyı incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda yörede yapılan saha çalışmalarında mülakat ve derlemeler yapılmış ve zâkirlerin hafızalarında kalan sınırlı sayıdaki nefesi deyiş, düvazı imam, tevhid, semah, devriye ve mersiye türündeki manzumeler görsel ve işitsel olarak kayıt altına alınmıştır. Proje ekibi tarafından söz konusu eserler deşifre edilmiş, notaya alınmış ve proje raporunun ekler kısmında dikkate sunulmuştur. Saha çalışmalarında gerçekleştirilen mülakatlar ve gözlemler neticesinde elde edilen bulgular da akademik çıktılara dönüştürülmek üzere deşifre edilerek tasnif edilmiş ve arşivlenmiştir. Ayrıca söz konusu mülakatların deşifrelerine raporun ekler kısmında ayrıntılı bir biçimde yer verilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda her iki ildeki Alevi-Bektaşi inancına mensup zümrelerin inanç pratiklerini eskiye nazaran daha az uyguladıkları tespit edilmiştir. Yörede yalnızca Ardahan’ın Damal ilçesine bağlı bazı köylerde Alevi-Bektaşi inancının yaşatıldığı, ancak buralarda da geleneksel ritüel ve müzik yapısının unutulmaya başladığı görülmüştür. Bunun yanında Alevi-Bektaşilerin geçmişte zengin olarak yaşattıkları âşıklık ve zâkirlik geleneğinin günümüze aktarımının da oldukça sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasında köyden kente göçler başta olmak üzere çağın getirdiği yeni kentli yaşam tarzı, dede-talip toplulukları arasındaki iletişimin kopuşu ve sözlü aktarımın sekteye uğraması gibi birçok faktör rol oynamaktadır. Anahtar Sözcükler: Cem Ritüeli, Zâkirlik, Âşıklık, Dede.