ÇOK DÜŞÜK FREKANSLI ELEKTROMANYETİK ALANLARIN OTONOM SİNİR SİSTEMİ REGÜLASYONU VE DUYGU DURUM ÜZERİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI.
Proje no. 52 · Durum: Kapanmış · 2016
Özet
Çok düşük frekanslı elektromanyetik alanların (ÇDF-EMA) insanlar üzerindeki biyolojik etkileri çeyrek asırdır pek çok araştırmaya konu olmaktadır. Ancak bu araştırmalardan ÇDF-EMA’ların kardiyovasküler ve merkezi sinir sistemi üzerindeki etkilerini araştıran gerek epidemiyolojik gerekse de laboratuvar çalışmaların sonuçları çelişkiler içermekte olup, olası etkiler üzerinde tam anlamıyla bir fikir birliği günümüzde dahi henüz oluşmamıştır. Bu nedenle, bu çalışmada ÇDF-EMA’ların insan göğüs ve kafa bölgesi üzerine kısa süreli uygulanması ile otonom sinir sisteminin bu maruziyetten nasıl etkilendiğinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla bu araştırmada 50 Hz, 30 µT (RMS: 28 µT) ÇDF-EMA birinci oturumunda 17 sağlıklı erkek katılımcının göğüs bölgesine, ikinci oturumda ise 21 sağlıklı erkek katılımcının kafa bölgesine 5’er dakika boyunca uygulanmıştır. Her bir uygulama sırasında katılımcıların EMA-maruziyeti, maruziyet öncesi (sham-maruziyet) ve maruziyet-sonrasındaki elektrodermal aktivite (EDA), kalp atım hızı (KH) ve kalp atım hızı değişkenliği (KHD) verileri kaydedilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, kafa bölgesine uygulanan ÇDF-EMA’ların katılımcıların EDA ortalamalarını değiştirmediği (p> 0.05), KH verilerini düşürdüğü (p< 0.05), KHD’nin zaman düzlemi indekslerinden olan ardışık kalp atım intervallerinin ortalamaları (NNMean), standart sapmaları (SDNN) ve karelerinin ortalamalarının karekökleri (RMSSD) değerlerini yükselttiği görülmüştür (p< 0.05). Ancak KHD’nin frekans düzlemi indekslerinden olan düşük frekans (LF) ve yüksek frekans (HF) güç değerleri ortalamalarında herhangi bir değişiklik gözlenmemiştir (p>0.05). Öte yandan göğüs bölgesine uygulanan ÇDF-EMA’ların katılımcıların EDA ortalamalarını değiştirmediği (p> 0.05), ancak gerek NNMean, SDNN, RMSSD değerlerini gerekse de LF ve HF değerlerini önemli derecede yükselttiği görülmüştür (p< 0.05). Maruziyet ortadan kalktıktan sonraki deney koşullarında ise gerek zaman düzlemi gerekse frekans düzlemi indekilerinin yeniden eski seviyelerine düştüğü görülmüştür (p< 0.05). Bu çalışma, ÇDF-EMA’ların biyolojik doku ile etkileşiminin anatomik lokalizasyona bağlı olabileceğini göstermektedir. Aynı şiddetteki ÇDF-EMA’ların kalp ve kafa bölgesine uygulanması sonucu otonom sinir sistemi farklı düzeylerde etkilenir.