ÇİFTÇİLERİN SERTİFİKALI ORGANİK GÜBRE KULLANMA EĞİLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER VE ÖDEME İSTEKLİLİKLERİ: İZMİR İLİ MENDERES İLÇESİ ÖRNEĞİ
Proje no. 1018 · Durum: Kapanmış · 2016
Özet
Bu çalışmada esas olarak çiftçilerin sertifikalı organik gübre kullanma eğilimini etkileyen faktörler incelenmiştir. Sertifikalı organik gübre kullanımının işletmelere olan ekonomik etkisinin ortaya konulması ve kimyasal gübre kullanan üreticilerin sertifikalı organik gübre kullanımına yönelik ödeme istekliliğinin belirlenmesi bu çalışmada incelenen diğer temel konulardır. Ayrıca, bu çalışmada kimyasal gübre kullanan üreticilerin sertifikalı organik gübreye adaptasyonunu sınırlayan ve motive eden faktörler ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın verileri, İzmir ilinin Menderes ilçesindeki 140 üretici ile yapılan anketlerden elde edilmiştir. Anket yapılan 140 üreticinin 50’sini sertifikalı organik gübre kullananlar, 90’ını ise kullanmayanlar oluşturmaktadır. Üreticilerin sertifikalı organik gübre kullanma kararını veya eğilimini etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; yaşı daha genç olan, hanehalkı büyüklüğü daha az olan ve yıllık hanehalkı gelirinin önemli bir kısmını tarımdan elde eden üreticilerin sertifikalı organik gübre kullanma olasılığı daha yüksek bulunmuştur. Bunun yanında; organik gübre hakkındaki bilgi seviyesi ve verimlilik algısı yüksek, ancak maliyet algısı düşük olan üreticilerin sertifikalı organik gübre kullanma eğilimi daha yüksek çıkmıştır. Modelde üretim şekli ve üreticilerin yaşadıkların köylerin konumu açısından da anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Sertifikalı organik gübre kullanmaya eğilim gösteren üreticiler hem açıkta hem de örtü altında tarım yapanlardır. Ayrıca, dağ köylerinde yaşayan üreticilerin sertifikalı organik gübre kullanımına daha fazla eğilim gösterdiği belirlenmiştir. Sertifikalı organik gübre kullanımının işletmeler üzerindeki ekonomik etkisi analiz edilirken kısmi bütçeleme analizi kullanılmıştır. Açık alanda mandalina, örtü altında ise hıyar ürünleri üzerinde yapılan incelemede, üretimde sadece inorganik gübre kullanan üreticiler sertifikalı organik gübre-çiftlik gübresi-inorganik gübre interaksiyonunu uygulamaya başlamaları durumunda bu değişikliğin ekonomik etkisi pozitif çıkmaktadır. Mandalina üreticileri böyle bir değişikliğe gitmeleri durumunda birim alan başına 2.428,73 TL daa-1, hıyar üreticileri ise birim alan başına 4.291,73TL daa-1 gibi önemli sayılabilecek düzeyde kar elde etmektedir. Ortaya çıkan bu pozitif etki, üreticileri sertifikalı organik gübre kullanımına teşvik edecek düzeydedir. Genel olarak farklı varsayımlar altında kimyasal gübre kullanan üreticilerin yarısından çoğunun sertifikalı organik gübreye ek ödeme yapma isteğinde olduğu görülmektedir. Kaliteyi artırmak ile toprakta iyileştirme sağlamak ve çevreyi korumak amacıyla üreticilerin sertifikalı organik gübre için dekar başına ek ödeme yapabileceği oranların genelde %1-5 ile %6-10 aralıklarında yoğunlaştığı görülmektedir. Diğer yandan, eğer üreticiler uzun vadede gelir artışı sağlayacaklarına inandıkları veya öngördükleri takdirde sertifikalı organik gübreye daha fazla ödeme yapmak istemektedir. Nitekim, uzun vadede gelir artışı sağlanacağı varsayımında, üreticilerin %26,32’si sertifikalı organik gübre için %11-15 aralığında dekar başına ek ödeme yapma istekliliğinde olduğunu belirtmiştir. Sertifikalı organik gübrenin de içinde olduğu organik gübrelerin kullanımının yaygınlaştırılması ve daha çok çiftçi tarafından bu gübrelerin kullanımının sağlanması açısından organik gübrelerin ekonomik etkisinin daha iyi anlatılması gerekmektedir. Kimyasal gübre kullanan birçok üretici pozitif ekonomik etkilerini görmeden sertifikalı organik gübre kullanımına pek sıcak bakmamaktadır. Eğer bu ekonomik etki iyi anlatılırsa, üreticilerin sertifikalı organik gübreyi kullanma eğilimi de artacaktır.