YASADIŞI MADDE KULLANIMININ TERDE SAPTANMASINA YÖNELİK ANALİTİK YÖNTEM GELİŞTİRİLMESİ VE TER TOPLAMA YÖNTEMLERİNİN ETKİNLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Proje no. 372 · Durum: Kapanmış · 2018
Özet
Suistimal edilebilen yasal ve yasal olmayan maddelerin kullanımının giderek yaygınlaşması, dünyada bu maddelerin saptanmasına yönelik analiz çalışmalarını artırmıştır. Adli toksikolojik analizlerde kan ve idrar biyolojik materyalleri yaygın olarak kullanılırken, ter alternatif bir biyolojik materyal olarak değerlendirilmektedir. Ter; deri yüzeyinde bulunan hücrelerden salgılamaktadır. Ter hafif asidik bir doğaya sahip olup, şeffaf, berrak, dar bir fizyolojik aralıkta vücut iç sıcaklığını sürekli korumak için salgılanan, yasal olmayan ve suistimal edilebilen maddelerin birikimi için kümülatif bir hipotonik biyosıvıdır. Terde yasadışı madde analizi amacıyla yapılan ped uygulamaları için, kısa süreli (anlık) ve uzun süreli olmak üzere iki farklı yaklaşım vardır. Uzun süreli ter toplama pedlerinin (sweat patch) etkinlikleri ve 3001- Başlangıç Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı kapsamında kabul edilen kısa süreli ter toplama materyalleri (Drug wipe 5A, kozmetik ped, swab) ile farklarını araştırılmak amaçlanmıştır. Bu proje kapsamında; esrar (?9-Tetrahidrokannabinol), morfin (MOR), kokain (KOK), benzoilekgonin (BE), amfetamin (AMP), metamfetamin (MET), 3,4-metilendioksiamfetamin (MDA), 3,4-metilendioksimetamfetamin (MDMA)’nin terde uzun sürede saptanmasına yönelik pratik, etkin, güvenilir bir analitik yöntem geliştirilmiştir. Sıvı-sıvı ekstraksiyon (LLE) tekniği kullanılarak sentetik ter örneklerinde maddelerin analizi için analitik bir metot geliştirilmiştir. Yapılan tüm katı faz ekstraksiyon çalışmaları sonucunda, tekrarlanabilir ve yüksek geri kazanımlı sonuçlar elde edilememiştir (%62-67). LLE’yi etkileyen faktörlerden 7’si için (örnek hacmi, örnek pH’sı, ultrasonik banyo süresi, ultrasonik banyo sıcaklığı, LLE çalkalama süresi, türevlendirme süresi, türevlendirme sıcaklığı) tarama deneyleri gerçekleştirilmiş, sonuçları istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. 7 faktörden en etkili olan 3 tanesi (örnek hacmi, ultrasonik banyo sıcaklığı, türevlendirme süresi) için merkezi kompozit tasarım yapılmıştır. Kemometrik olarak optimum koşulları belirlenen analitik yöntem, uluslararası rehberlerde yer alan parametrelerce valide edilmiştir. Ter toplama yöntemlerinin karşılaştırılmasıyla elde edilen veriler ile ileride yerli üretim pedler/swablar oluşturabilme konusunda yararlanabilecek veri sağlanmıştır. Adalet ve sağlık alanında, uyuşturucu ile mücadele alanında çalışan kurum ve kişilerle elde edilen veriler paylaşılarak, işbirliğini yaygınlaştırmak için imkânlar elde edilmiştir.