TÜTSÜLENMİŞ ALABALIK YAPAN İŞLETMELERİN TEKNİK VE EKONOMİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Proje no. 1045 · Durum: Kapanmış · 2015
Özet
Bu çalışmada önemli bir dışsatım pazarına sahip Alabalık (Onchorynchus sp.) tütsüleme yapan işleme tesislerinin teknik altyapı, ekonomik, pazarlama yapısı ve sorunları incelenmiştir. 2015 yılı kayıtlarına göre Türkiye’de faal olarak üretim yapan 13 tesisin %77’sinin bulunduğu Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerindeki 10 işletme yerinde ziyaret edilerek sorumlu yöneticileri ile yüzyüze anket çalışması yapılmıştır. Elde edilen verilere göre işletmelerin %40’ı anonim şirket olup tesislerin %70’i özel mülkiyettir. İşletmelerin %70’i işleme dışında alabalık yetiştiriciliği, enerji üretimi ve yem üretimi yapmaktadırlar. İşletmelerin kuruluş kapasiteleri 100-2400 ton arasında iken, 2015 yılı kapasiteleri 150 ton ile 3000 ton arasında değişmektedir. 8 işletme kapasitelerinin yüzde 50’sinden fazlasını kullanırken, 2 işletme %30-50 arası kapasite kullanmaktadırlar. İncelenen işleme tesislerin tümü hammadde olarak balık kullanırken bir işletme kabuklu işlemesi, 2 işletme ise havyar, ahtapot ve sübye gibi su ürünlerinin işlemesini de yapmaktadırlar. Tütsülenen alabalıklar tümüyle yurt içinden sağlanmaktadır. İncelenen tüm işletmeler tütsülenmiş alabalık üretimi yapmaktadırlar. Bunun yanında 8 işletme fileto, 1 işletme konserve, 7 işletme dondurulmuş ürün, 4 işletme ise salamura ve lakerda üretimi de yapmaktadırlar. İşletmelerin ilk yatırım finansmanlarını %69 oranında kendi kaynaklarından, %23 oranında banka kredileri ile ve %8 oranında devlet teşvikleri ile sağlandığı belirlenmiştir. İşletmelerin %70’i ihracata yönelik üretim yapmaktadırlar. İşletmelerin başlıca gider kalemleri personel, hammadde nakliye, ürün dağıtım, dezenfektan, yakıt, genel tüketim ve enerji giderleri başlıkları altında toplanmaktadır. Personel giderleri işletmelerin toplam maliyetlerinin ortalama %57’sini oluşturmaktadır. Enerji giderlerinin ise toplam maliyet içindeki payı ortalama %20 olarak gerçekleşmiştir. Hammadde fiyatlarındaki artış, iç pazarda düşük talep, aracı firmaların yüksek kar payları ve yüksek rekabet iç pazarda sorunları oluştururken, dış pazara yönelik olarak gümrük, lojistik ve izin için gerekli mevzuatın fazla olması sorun oluşturmaktadır. Tüm işletmelerin ortak talebi ise işleme tesislerine destek, hibe ve kredi imkânlarının arttırılması ve yatırıma yönelik finansman desteği sağlanması konularına odaklanmaktadır.