OKUL DENEYİMİ VE ÖĞRETMENLİK UYGULAMASI I - II DERSLERİNİN SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARININ ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE YÖNELİK GENEL YETERLİLİK VE ÖZYETERLİK İNANÇLARI AÇISINDAN İNCELENMESİ
Proje no. 672 · Durum: Kapanmış · 2016
Özet
Bu araştırmada sınıf öğretmeni adaylarının lisans eğitimlerinde aldıkları derslerin öğretmenlik uygulamalarına nasıl yansıdığı ve ne derece etkili olduğu incelenmeye çalışılmıştır. Bu hedef doğrultusunda, sınıf öğretmeni adaylarının “Okul Deneyimi” ve “Öğretmenlik Uygulaması I ile II” dersleri kapsamında öğretmenlik alanına ilişkin “genel yeterlilik” becerilerinin gelişimi ve “özyeterlik inançlarının” değişimi incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Sınıf Eğitimi lisans programında 2015-2016 eğitim-öğretim yılında, 3.sınıfta öğrenim gören öğretmen adayları oluşturmuştur. Araştırmanın nicel boyutunda 53; nitel boyutunda ise 14 öğretmen adayı katılım göstermişlerdir. Araştırma üç öğretim dönemini kapsayan boylamsal bir çalışma olup, veriler hem nicel hem de nitel yöntemlerle toplanıp değerlendirilmiştir. Nicel verilerin toplanmasında öğrencilerin demografik bilgilerini de içeren “genel yeterlik” ve “özyeterlik” ölçekleri; nitel verilerin elde edilmesinde ise “yarı yapılandırılmış görüşme formu” kullanılmıştır. Nicel verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz ve bağımlı gruplar t-testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise, içerik analizinden yararlanılmıştır. Bu analizde veriler kodlanmış, temalar bulunmuş, kodların ve temaların düzenlenmesinin ardından bulgular tanımlanmış ve yorumlanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular nicel ve nitel bulgular olmak üzere ayrı başlıklarda verilmiştir. Araştırma sonuçları öğretmen adaylarının uygulama derslerine gitmeden önce kendilerini Matematik ve Türkçe derslerinde yeterli, Fen derslerinde ise yetersiz hissettiklerini ortaya çıkarmıştır. Bunun yanı sıra, uygulama derslerine gitmeden önce en çok sınıf yönetimi ile sınıf içi iletişim konularında deneyim kazanma beklentisi içinde oldukları belirlenmiştir. Ayrıca araştırma, hem Okul Deneyimi hem de Öğretmenlik Uygulaması derslerinin adayların ölçme ve değerlendirme alanlarında yeterlikleriyle ilgili görüşleri üzerinde etkisinin çok zayıf olduğu sonucunu ortaya çıkarmıştır. Okul Deneyimi ve Öğretmenlik Uygulaması dersleri sonrasında öğretmen adaylarının derslere yönelik sundukları önerilere bakıldığında tamamının deneyim zenginleştirmeye yönelik olduğu görülmüştür. Öğretmen adayları sadece öğretim süreci ile ilgili değil bunun yanı sıra okulun işleyişi, öğretmen-yönetici ilişkileri, velilerle iletişim ve bürokratik konularda da deneyim ihtiyacı duyduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca daha fazla sayıda ve daha farklı türde okul deneyimlerine (özel okul, köy okulu, birleştirilmiş sınıf vb.) ihtiyaç duymaktadırlar. Öğretmen, öğrenci ve okul açısından hem olumlu hem de olumsuz nitelikte deneyimler edinmek istemektedirler. Uygulama derslerinin lisans yıllarının ilk yıllarından itibaren başlaması gerektiği yönünde görüşler de oldukça yoğun dile getirilmiştir. Araştırmada elde edilen diğer bir sonuç ise son sınıfta yoğunlaşan Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) hazırlık sürecinin, öğrencilerin uygulama derslerine olan katılım ve ilgisini olumsuz yönde etkilediğidir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar çerçevesinde şu önerilerde bulunulabilir: uygulama dersleri öncesi öğretmen adaylarının yeterli ve yetersiz hissettikleri alanların tespit edilip, bu derslerde özellikle adayların yetersiz hissettikleri alanlarda deneyim kazanmalarına olanak sağlayarak gelişimlerine katkı sağlamak mümkün olabilir. Okul deneyimi dersinin içeriği, öğretmen adayına yalnızca gözlem yapması yerine öğrenci ile daha çok etkileşime olanak sağlayacak uygulamaların eklenmesi biçiminde zenginleştirilebilir. Bunun yanı sıra uygulama derslerinin tamamının öğretmen adaylarının ölçme ve değerlendirme konusunda daha fazla deneyime olanak sunacak biçimde yapılandırılması düşünülebilir. Adayların öğretmenlik mesleği ve kendi yeterlikleri konusunda bizzat gözlemleyerek ve yaşayarak gerçekçi bir bakış açısı kazanabilmeleri için lisans eğitiminin birinci sınıfından itibaren her dönem ayrı ayrı olmak üzere gerçek ortamlarda deneyi