Anne Karnında Maruz Kalınan Bazı İlaçların Endokrin Bozucu Etki Potansiyellerinin Araştırılması
Proje no. 21680 · Durum: Kapanmış · 2020
Özet
Endokrin sistem, hormonlar aracılığıyla normal büyüme, gelişme, üreme fonksiyonları, homeostaz ve metabolik süreçleri düzenleyen önemli bir sistemdir. Bazı sentetik veya bitkisel kimyasallar hormon yapım/yıkımını değiştirerek, hormon reseptörüne bağlanıp hormon benzeri etki oluşturarak veya hormonun reseptöre bağlanmasını engelleyerek ya da reseptör düzeyini değiştirerek advers etkilerin oluşmasına yol açabilirler. Bu şekilde endokrin sistem fonksiyonlarını değiştirerek maruz kalan organizma veya gelecek nesiller üzerinde advers sağlık etkilerine neden olan kimyasal madde ya da karışımlara “endokrin bozucular” denmektedir. Endokrin bozuculara anne karnında veya doğum sonrası maruziyete bağlı olarak üreme sisteminde yapısal ve fonksiyonel bozukluklar, obezite, diyabet ve kanser gibi çeşitli hastalıkların oluşma riski artmaktadır. Günümüzde kullanılan ilaç dışı bir çok kimyasal madde ve bazı ilaçlar endokrin bozucu etkileri yönünden analiz edilmemiştir.<br /> Bu tez projesinde amacımız gebelik sürecinde sıklıkla reçete edilen parasetamol (ağrı kesici), pantoprazol (proton pompa inhibitörü), alfa-metil dopa (gebelik tansiyonunun önlenmesi) ve indometazinin (non-steroidal antiinflamatuvar) olası endokrin bozucu etki mekanizmalarının araştırılmasıdır. Bu amaçla uluslararası kuruluşlar tarafından valide edilmiş iki farklı in vitro yöntem kullanılacaktır. H295R steroidojenez yöntemi ile belirtilen ilaçların hormon sentez yolağındaki enzimlerin aktivitesi üzerine etkileri araştırılacaktır. E-screen yöntemi ile de bu ilaçların östrojen reseptörü aracılıklı olası östrojenik ve antiöstrojenik aktiviteleri araştırılacaktır.<br /> Literatürde parasetamolün deney hayvanlarında anogenital mesafe ve testosteron üretimini azalttığı, alfa-metil dopa ve pantoprazol’ün erkeklerde jinekomastiye, indometazinin ise azalmış testosteron düzeylerine yol açtığı bildirilmiştir ancak bu etkilerin olası mekanizması bilinmemektedir. Proje önerimiz bu etkilerin mekanizmasının anlaşılmasını sağlayacak olması nedeniyle özgündür. Proje bulguları söz konusu ilaçların gebelite kullanımı ile oluşacak advers sağlık etkilerinin öngörülmesi ve önlenmesi ile halk sağlığının korunmasına katkı sağlayacaktır.