İzmir Arkeoloji Müzesi’ndeki Tarihi Kalıntılar Üzerinde Tespit Edilen ve Potansiyel Bozunma Etkeni Olan Mikrofungusların İzolasyonu ve Tanılaması
Proje no. 21188 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2019
Özet
Tarihi eserler bir ülkenin olduğu kadar tüm insanların da geçmişini anlatan en önemli kalıntılardır. Geçmişten bu günlere gelen ve bu günlerden yarınlara kalması gereken bu yapıtlar birer uygarlık hazinesidir ve geçmişle günümüzü bağlayan köprülerdir diyebiliriz. Birçok tarihi yapı fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak bozunma ve aşınmalar sonucunda tahrip olmaktadır. Bu etkenlerden en önemlisi biyolojik bozunmadır çünkü geriye dönüşü olmayan kayıplar yaşanmaktadır. Biyolojik bozunma; bir nesne üzerinde istenmeyen mikroorganizmaların gelişerek zarar vermesi olarak tanımlanabilir. Biyolojik bozunma, çoğunlukla taşın doğal yaşlanma sürecinin bir parçası olarak kabul edilir. Ancak, biyolojik büyüme tahrip edicidir ve bu tahribatın önlenmesi veya kontrol altına alınması açısından kontrol mekanizmasının geliştirilmesi çok önemlidir. Taş eserlerin temizlenmesi, onarılması, sağlamlaştırılması ve koruma aşamalarından sonra düzenli aralıklarla bakımlarının yapılması ile daha uzun süre bu kültürel miraslar korunmuş olacaklardır. Funguslar gelişimleri için organik maddeye ihtiyaç duyarlar. Taş yüzeyinde bulunan mevcut mikrobiyal topluluklar, metabolik ara ürünleri ve depolama malzemelerinden gelen polisakkaritleri kullanırlar. Funguslar ayrıca doğada önemli ayrıştırıcılar olup, diğer canlı gruplarıyla mutualist, simbiyotik ve patojen yaşam şekli oluşturup doğal taşların bozunmasında rol oynarlar. Bu fungusları böylesine önemli kılan özellikleri çok çeşitli ve etkin matabolitler ile sekonder metabolitlere sahip olmalarıdır. Bu çalışmada İzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen ve depolanan değerli taşlar üzerinden 100 tane mikrofungus izole edilmiştir. 100 mikrofungusun her biri için fenotipik tayin ve bunlardan taşların tahribinde önemli rol aldıkları bilinen 20 örnek için genotipik tayin yapılmıştır. Genotipik tayin amacıyla, funguslarda korunmuş gen bölgesi olan ITS gen bölgesi için spesifik universal primerler olan ITS1 ve ITS4 primerlerinin kullanıldığı PCR yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen PCR ürünlerinden 15 tanesi dizi analizine gönderilmiştir. Dizi analizinden gelen sekans sonuçları Finch TV (Blast) ve ApE programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Tür tayini, Gen Bankası’nın https://blast.ncbi.nlm.nih.gov/Blast.cgi (NCBI) web sayfasında, nükleotid dizilerinin kıyaslanarak benzerliklerinin incelenmesiyle yapılmıştır.