Palyatif Bakım Alan Kanser Hastalarına Uygulanan Parlak Beyaz Işık Uygulamasının Yorgunluk Düzeyi ve Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi
Proje no. 20473 · Durum: Kapanmış (Yayın bekleniyor) · 2019
Özet
Amaç: Bu araştırma palyatif bakım alan kanser hastalarına uygulanan parlak beyaz ışık uygulamasının yorgunluk düzeyi ve uyku kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma, 15 Kasım 2018-15 Kasım 2019 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Palyatif Bakım Ünitesi’nde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini dahil edilme kriterlerini karşılayan ve rasgele tabakalı randomizasyon yöntemi ile belirlenen uygulama grubu 26 ve kontrol grubu 26 olmak üzere toplam 52 hasta oluşturmuştur. Araştırmada 14 gün boyunca her sabah 30 dakika süreyle uygulama grubuna parlak beyaz ışık, kontrol grubuna loş kırmızı ışık uygulaması yapılmıştır. Araştırma verileri, ışık uygulaması öncesi (Z1), ışık uygulamasının 14. günü (Z2) ve 28. gün (Z3) olmak üzere 3 kez yüz yüze görüşme yöntemi ile araştırmacı tarafından toplanmıştır. Verilerin toplanmasında “Hasta Tanıtıcı Bilgi Formu”, “Kısa Yorgunluk Ölçeği”, “Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi”, “Hasta İzlem Formu” kullanılmıştır. Ayrıca uygulama ve kontrol grubundaki hastaların uyku sürecinin takibinin yapılması amacıyla akıllı bileklikler kullanılmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için “Ege Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu”ndan, araştırmanın yürütüldüğü kurumdan ve araştırmaya katılan bireylerden yazılı izin alınmıştır. Bulgular: Araştırmada parlak beyaz ışık uygulamasının uygulama grubundaki hastaların yorgunluk düzeyi (%25.09) ve yorgunluğa bağlı günlük yaşam aktiviteleri etkilenme düzeyini (%26.07) zaman içinde istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalttığı, uyku kalitesini (%46.31) iyileştirdiği ve toplam uyku süresini (%15.88) arttırdığı belirlenmiştir (p<0.05). Loş kırmızı ışık uygulamasının ise kontrol grubundaki hastaların yorgunluk düzeyini (%4.08) istatistiksel olarak anlamlı olarak azalttığı ve uyku kalitesini (%6.69) arttırdığı, ancak bu değişimin uygulama grubuna göre daha düşük düzeyde olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Sonuç: Araştırmada parlak beyaz ışık uygulamasının palyatif bakım alan kanser hastalarının yorgunluk düzeylerini azalttığı, uyku kalitesini ve uyku süresini arttırdığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca parlak beyaz ışık uygulaması sonrasındaki dönemde ışığın yorgunluk düzeyi ve uyku kalitesi üzerine olumlu ya da olumsuz geç etkilerinin bulunmadığı belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarının palyatif bakım alan kanser hastalarının hemşirelik bakım sürecinde semptom yönetimi için fırsat oluşturacağı ve hasta ve hasta yakınlarının yaşam kalitesine katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Anahtar kelimeler: Palyatif bakım, kanser, yorgunluk, uyku kalitesi, hemşirelik