Climate Change and Turkish Herpetofauna: A Bibliometric Review (2000–2025)
Makaleler > Tam Makale · 2026
Yazarlar: Güler, Şengül, Yaşar, Çağdaş, Karataş, Ahmet, Kerim ÇİÇEK
Doğanın Sesi, Vol. 9 No. 17, Uluslararası, 2026
Özet
Bu çalışma, Türkiye herpetofaunasının (amfibi ve sürüngenler) iklim değişikliğiyle kesişimindeki literatürü sistematik biçimde derleyip haritalamaktadır. Web of Science Core Collection taraması (Article; 2000–2025; İngilizce) 125 kayıt vermiş; PRISMA süreciyle 61 çalışma analize alınmıştır. Dâhil edilen çalışmalar taksonomik grup, coğrafi ölçek, iklim sürücüsü, etki türü ve yöntemsel yaklaşım açısından kodlanmış; ayrıca anahtar kelime ortak-görünüm ağı (VOSviewer Online; thr = 3) ve özetler üzerinden LDA konu modellemesi (k = 10, keşifsel katman) ile incelenmiştir. Yayın sayısı 2016'dan sonra belirgin biçimde artmış, 2021–2022'de en yüksek düzeye ulaşmıştır. İncelenen çalışmalar sürüngenlerde yoğunlaşmaktadır (deniz kaplumbağaları dâhil %73,8; Reptilia %41 ve deniz kaplumbağaları %33); deniz kaplumbağaları ayrı ve güçlü bir küme oluşturmaktadır. Çalışmaların çoğu birden fazla iklim değişkenini birlikte ele almakta (çoklu/diğer, %64); tek bir birincil sürücü atanabildiğinde sıcaklık öne çıkmakta (%31), yağış ve kuraklık ise birincil sürücü olarak ender görülmektedir. Tematik olarak dağılım/habitat uygunluğu ve ekolojik niş modellemesi en yaygın hattır (%49); bunu fenoloji (%18) ve deniz kaplumbağalarında yuvalama–inkübasyon sıcaklığı–TSD/cinsiyet oranı (%16) izler. Fizyoloji, demografi ve davranış gibi süreç-odaklı başlıklar birincil odak olarak ender ya da yoktur. Üç analitik merceğin (manuel kodlama, ortak-görünüm ağı ve konu modeli) aynı tematik dengesizliğe işaret etmesi bu örüntüyü güçlü biçimde desteklemektedir. Ancak üç yöntem de aynı metin girdisinden beslendiğinden, bu yakınsama bağımsız bir doğrulama değil, tutarlılık göstergesi olarak okunmalıdır. Bu boşlukları kapatmak için mekanizma-temelli uzun dönem izleme ve deneysel çalışmalara, su rejimi sürücülerini birincil olarak ele alan araştırmalara ve Türkçe/WoS-dışı literatürü de kapsayan ulusal ölçekli sentezlere öncelik verilmelidir.