Coğrafi Terimler Açısından Atebetü’l-Hakâyık ve ‘Yul’ Sözcüğü Hakkında
Makaleler > Tam Makale · 2019
Yazarlar: İbrahim ŞAHİN
Yeni Türkiye, Diğer Kurumların Hakemli Dergileri, Ulusal, TR Dizin (Ulakbim), 2019, cilt 2, ss 91-97
Özet
<p><span style="font-size:12.0pt;line-height:115%; font-family:"Times New Roman",serif;mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast;mso-ansi-language:TR;mso-fareast-language: TR;mso-bidi-language:AR-SA">Bu bildiride Türkçe yeradlarında indikatör (yeradcıl belirteç) olarak yaygın bir kullanıma sahip olan <i>eşme</i> sözcüğü üzerinde durulmuştur. Türk dili coğrafyasında farklı türde çok sayıda yeradında bu sözcük ya bizzat ya da kurucu öğe (kompanent) olarak görev yapmaktadır. Türkiye’de oykonimlerde (orunadlarında) karşımıza çıkarken Kırgızistan, Kazakistan, Doğu Türkistan, vb. ülkelerde hidronim (suadları), oronim (dağadı) gibi toponim türlerinde de rastlanmaktadır. Yapılan araştırma sonucunda, Türk lehçelerinin genelinde <i>eşme</i> şeklinde yaşayan bu indikatörün Kazakça’da <i>espe</i> biçiminde bulunduğu tespit ediliş ve yapılan inceleme sonucunda, sözcüğün Eski Türkçe dönemi metinlerinde ve çağdaş lehçelerin pek çoğunda hâlen kullanılan <i>eşmek</i> “eşmek, kürelemek, kazmak” eyleminden türediği neticesine ulaşmıştır. Yine, etimon anlamı “eşmek” eylemine dayanan bu indikatörün, kuruluşunda görev yaptığı yeradı örneklerinin hepsinde tek bir anlam ifade etmediği, göstergesi olduğu coğrafi objenin türüne göre farklı coğrafi objeleri karşıladığı da tespit edilmiştir.</span><br></p>