Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Köprünün Dönüşümü: Kapıkaya (Çakıt-2) Köprüsü (Adana - Karaisalı) / Transformation of a Bridge, from the Ottoman Era to the Republican Period: Kapıkaya (Çakıt-2) Bridge in Adana – Karaisalı
Kitapta bölümler > Diğer · 2023
Yazarlar: Ender ÖZBAY
PROF. DR. BOZKURT ERSOY ARMAĞANI, Diğer, Ege University, B, Uluslararası, 2023, ss 387-410, Türkiye, İzmir
Özet
<p>Makalede, Adana-Karaisalı’da mevcut bir köprüyle ve geçmişte onun yerinde inşa edilmiş -fakat bugün bilinmeyen- iki farklı köprüyle ilgili tespit, tartışma ve önerilerimiz, fotoğraflar, rölöve/restitüsyon çizimleri eşliğinde sunulmuştur. Araştırma, yerinde yapılan incelemeler, literatür ve arşiv taraması ve sözlü tarih çalışması gibi yöntemlere dayanmaktadır. Sanat Tarihi literatürüne katkı sağlamasını umduğumuz bulgu ve değerlendirmelerimiz, yerel tarih açısından da önemlidir. Kapıkaya Kanyonu’nun güneydoğu ucundaki <em>Kapıkaya (Çakıt-2) Köprüsü</em>, ana gözlü, iki yöne hafif eğimli, düz planlı tiptedir. 1945 olan inşa tarihi, İkinci Ulusal Mimarlık Dönemi ortalarına denk gelmektedir. Köprünün bosajlı, derzli yatay taş sıralardan oluşan rustik cephe örgüleri ve bazı özellikleri bu sanat/mimari akımının eğilimleriyle uyumludur. Ana kemeri ise, Batılılaşma Dönemi’nin canlandırmacı üslup etkileriyle Osmanlı mimarlık repertuarına giren yay/segman kemer formundadır. Köprünün ayak diplerinde, farklı malzeme, inşa tekniği ve eklentilerle ayırt edilen başka ayak kalıntıları, bu noktada daha erken bir köprü olduğunu düşündürmüştür. Yıldız Albümleri’nde rastlanan bir fotoğraf aynı konumda kâgir ayaklara oturan ahşap bir köprüyü kanıtlamıştır. Detaylı bir analiz, bu ahşap köprüden de önce, kâgir, kemerli bir köprünün daha varlığını göstermiştir. Böylece burada, öncelikle 17. yüzyıl sonları ile 19. yüzyıl arasına tarihlenebilecek tek kemerli bir taş köprünün, ardından, çeşitli eklentilerle aynı yere kurulmuş bir “Tahta Köprü”nün, nihayet 1945’te Kapıkaya Köprüsü’nün inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır.</p><p><strong><em>Anahtar Kelimeler:</em></strong> köprü, Osmanlı köprüleri, İkinci Ulusal Mimarlık Dönemi, Adana, su yapıları, çakıt köprüsü, kapıkaya köprüsü</p>