ÖZEL YETENEKLİ BİREYLERİN BİLİMSEL YARATICILIK DÜZEYLERİNİN YARATICI BİLİMSEL ÇAĞRIŞIMLAR MODELİ TEMELİNDE BELİRLENMESİ
Bildiriler > Özet Bildiri · 2023
Yazarlar: İlkim Benay ÖZENBAŞ, Murat SAĞLAM
ANKARA INTERNATIONAL CONGRESS ON SCIENTIFIC RESEARCH-IX, Türkiye, Ankara, Uluslararası, Sözlü Sunum, Özet Bildiri, 2023-2023, cilt Vol. 1, ss 80-81
Özet
<p>Bilimsel yaratıcılık, yeni problem durumlarını keşfedebilen, problemlere fikir veya çalışma yoluyla yeni ve farklı çözümler üretmeyi destekleyen bir beceridir. Bilimsel yaratıcılık düzeylerinin ve süreçte işe koşulan unsurların keşfedilmesi, bu becerilerin geliştirilmesi yolunda önemli bir adımdır. Alanyazında bilimsel yaratıcılık çoğunlukla yaratıcı ürün bağlamında değerlendirilirken, fen eğitimi alanında önemli bir rol oynayan çağrışım ve analojilerin yaratıcılık sürecindeki kullanımının değerlendirilmesi göz ardı edilmiştir. Bu çalışmanın amacı özel yetenekli öğrencilerin bilimsel yaratıcılık düzeylerinin süreç bağlamında belirlenmesidir. Çalışmada sunulan nicel veriler karma çalışmanın bir parçası olarak tarama yoluyla toplanmıştır. Uygun örneklemeyle, Kars, Iğdır ve Erzurum illeri bilim ve sanat merkezlerinde, 5. ve 6. sınıflarda öğrenim gören özel yetenekli 125 öğrenciyle çalışılmıştır. Çalışmada “Yaratıcı Bilimsel Çağrışımlar Testi (Y-BÇT)” kullanılmıştır. Test, çağrışımlar (8 soru), analojik muhakeme (7 soru) ve analojik problem çözme (4 soru) alt boyutlarından oluşmaktadır. Testin puanlayıcı ve puanlama güvenirliği kabul edilebilirdir. Alt boyutlara ait ortalamaların karşılaştırılabilmesi için her bir toplam puan ilgili soru sayısına bölünmüştür. Testin bütününden alınan puan alt boyutlardan alınan puanların toplamıdır. Öğrenciler genel toplam içerisinde (M= 3,539, SD= 1,025) en iyi performansı sırasıyla analojik muhakeme (M=1,604, SD: 0,521), çağrışımlar (M= 0,986, SD: 0,327) ve analojik problem çözme (M=0,950, SD: 0,498) alt boyutlarında göstermiştir. Bulgulara göre, analojik muhakeme bölümünden alınan yüksek puanlar, öğrencilerin analojik muhakemenin bileşenleri olan kodlama, haritalama, ilişki kurma, çıkarım yapma konusunda diğer alanlara görece daha başarılı olduklarını göstermektedir. Çağrışımlar bölümündeki düşük puanlar, uzak kavramlar arasında bilimsel bağlamda ilişki kurma yeteneklerinin düşük olduğunu, analojik problem çözmedeki düşük puanlar, analojik muhakemedeki becerileri transfer ve uygulama boyutlarında yeteri kadar kullanamadıkları sonucunu göstermektedir. Bu sonuç öğrencilerin, eski problem durumlarından yola çıkarak yeni problem durumlarına çözüm üretmeleri konusunda yetersiz kaldıklarını göstermektedir. Bu beceri alanlarının daha fazla gelişime ihtiyacı olduğu söylenebilir.</p>