Ana Babalık Uygulamalarını Değerlendirme Ölçeği-Ergen Formu: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması
Bildiriler > Tam Metin Bildiri · 2025
Yazarlar: Hanife KAHRAMAN, Türkan YILMAZ IRMAK
26. Uluslararası Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Türkiye, Ankara, Uluslararası, Sözlü Sunum, Tam Metin Bildiri, 2025-2025, ss 99-110
Özet
<p>Ana babalık çocukların bebeklik ve okul döneminde olduğu gibi, ergen gelişimi üzerinde de önemli etkilere sahiptir. Ana babalık olgusunun düşünme, duygu, tutum, stil, davranış ve uygulama gibi çeşitli boyutları bulunmaktadır ve bu boyutların ergenlerin olumlu ya da olumsuz davranışları üzerindeki etkileri ve ilişkisi pek çok araştırmada gösterilmiştir. Söz konusu araştırmalarda ana babalığın farklı boyutlarını operasyonel bir şekilde tanımlama çabası olguyu ölçen çok sayıda ölçeğin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Türkiye’deki araştırmalara bakıldığında ergenlere yönelik ana babalık tutumlarını ve stillerini ölçen çeşitli ölçekler bulunduğu görülmüştür. Ancak ergenlere yönelik ana babalık uygulamalarını doğrudan ölçen herhangi bir ölçek bulunmamaktadır. Bu araştırmada, Türkiye’de ergenlik döneminde çocuğu olan ebeveynlere yönelik, onların ana babalık uygulamalarını değerlendiren bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır.</p><p>Araştırmanın örneklem grubu, İzmir ili Bornova ilçesi sınırları içerisinde yer alan Anadolu liselerine devam eden 13-18 yaş aralığında bulunan ergenler ve bu ergenlerin ana babalarından oluşturulmuştur. Araştırmaya söz konusu liselerden seçkisiz örnekleme yöntemi ile 312 ergen ve bu ergenlerin 312 ebeveyni olmak üzere toplam 624 dahil edilmiştir. Araştırmada ölçme araçları olarak, çalışmanın kapsamında geliştirilen Ana babalık Uygulamaları Ölçeği (ABUÖ)-Ergen Formu ve Ebeveyn-Ergen İlişki Niteliği ölçeği anne formu ve baba formu kullanılmıştır.</p><p>Araştırmada, ABUÖ’nin 82 maddelik ilk formunun madde havuzu, araştırmacıların daha önce geliştirmiş oldukları ABUÖ-ilköğretim formu ve ergenlik dönemine ilişkin literatür dikkate alınarak oluşturulmuştur ve bu ölçekle veriler toplanmıştır. Geliştirilen ölçeğin yapı geçerliğine bakmak için faktör analizi yapılmıştır. Verinin faktör analizine uygunluğu Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Katsayısı ve Bartlett Testi ile değerlendirilmiştir. ABUÖ-ergenlik formu için KMO değeri .896 ve Bartlett Testi sonucu (.000) anlamlı çıkmıştır. KMO katsayısının .60’dan büyük ve Bartlett Testi’nin anlamlı çıkması verilerin faktör analizine uygunluğunu göstermektedir. Ardından ABUÖ-ergenlik formunun yapı geçerliliği ve faktör yapısını incelemek için açımlayıcı faktör analizi; faktörleştirme tekniği olarak da temel bileşenler ve varimax döndürme tekniği yapılmıştır. Yapılan ilk faktör analizinde faktör sayısı konusunda herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir. Bu analiz sonucunda varyansın %63’ini açıklayan öz değerleri 1’in üzerinde olan 19 faktör belirlenmiştir. Ölçekte faktör yük değeri .30’dan az olan, faktör yük değerleri farklı faktörlerde birbirine yakın olan ve madde test korelasyonu düşük olan maddeler analizden çıkartılmıştır. Analiz sonucunda 43 madde ölçekten çıkartılmıştır. Ölçeğin nihai formu 2 faktör ve 39 maddeden oluşmuştur ve toplam varyansın %40.161’ini açıklamaktadır. Ölçeğin ölçüt geçerliğini değerlendirmek için ergenlere ergen ebeveyn ilişki niteliği ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen verilere korelasyon analizi yapılmıştır. İki ölçeğin alt ölçekleri arasında .12 ile .42 arasında korelasyon çıkmıştır.</p><p>ABUÖ-ergen formuna ilişkin yapılan güvenirlik ve geçerlik çalışmaları incelendiğinde, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı örtük değişkeni düşük düzeyde tesadüfi hata karıştırarak ölçtüğü görülmüştür. Ayrıca ölçekten alınan toplam ve alt ölçek puanlarının bireylerin ölçülmesi hedeflenen özelliğe sahip olma düzeylerini yansıttığı görülmektedir. Araştırmada ölçeğin ölçüt geçerliliğine ilişkin yapılan analizler, kurulan modelin veriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir. Tüm bulgular ışığında ABUÖ-ergen formunun ebeveynlerde gözlenen ana babalık uygulamaları arasındaki farkı ve bunu yaratan psikolojik yapıyı geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçtüğü söylenebilir.</p><p>Anahtar kelimeler: Ana babalık, ana babalık uygulamaları, ergenlik, ana babalık stili, ana babalık uygulamaları ölçeği-ergen formu.</p>