Yadırgatma ile Muhatap Alma Arasında: Kaçınma Sorunu
Makaleler > Tam Makale · 2026
Yazarlar: Özgür SOYSAL
Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, Uluslararası, 2026, ss 1-14
Özet
Bu makale, estetik ya da daha genel olarak duyusal bir sarsıntının neden her zaman etik bir karşılık üretmediği sorusunu ele almaktadır. Çalışmanın çıkış noktası, belirli karşılaşmaların özneyi dönüştürebileceği yönündeki yaygın sezgidir; ancak metin, etkilenim ile dönüşümün, görme ile gerçekten muhatap almanın aynı şey olmadığını ileri sürer. Bu problem, Stanley Cavell’in bilme, muhatap alma ve kaçınma arasında kurduğu ayrım üzerinden tartışılmaktadır. Cavell’in temel katkısı, sorunun çoğu durumda bilgi eksikliğinden değil, bilinen şeyin talep ettiği ilişkiyi üstlenmekten geri çekilmekten kaynaklandığını göstermesidir. Bununla birlikte makale, Cavell’in güçlü biçimde teşhis ettiği bu yapının gündelik algı, alışkanlık ve mesafe koşulları içinde nasıl işlediğini Şklovski ve Ginzburg aracılığıyla izlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Viktor Şklovski’nin yadırgatma kavramını kimi durumlarda daha incelmiş bir geri çekilmeye de hizmet edebilen iç gerilimleriyle, Carlo Ginzburg’un mesafe problematiğini ise hem aşırı yakınlığın hem de aşırı uzaklığın farklı biçimlerde görmeyi körleştirebildiğini gösteren yönüyle ele almaktadır. Böylece kaçınmanın yalnızca ahlaki bir isteksizlik değil, alışkanlık, seyir konforu, mesafe rejimleri ve zamansal uzaklık tarafından da biçimlenen bir ilişki kipi olduğu gösterilir. Sonuç olarak makale, yadırgatmanın etik üstlenişin kendisi olmadığını, fakat alışkanlığın ve mesafe rejimlerinin görünmez kıldığı kaçınma biçimlerini duyulur hale getirerek muhatap almayı yeniden mümkün kılabilecek kırılgan bir dikkat eşiği açabildiğini savunmaktadır.