Felsefe Tarihçiliğinin 'Öksüz Çocuğu' Klasik Yunan Felsefesi ve İslam Felsefesi Arasındaki Süreklilikte Pneuma Kavramının Rolü

Bildiriler > Yayınlanmadı · 2026

Yazarlar: Galipcan ALTINKAYA

11. Genç Akademisyenler Sempozyumu, Türkiye, Mardin, Uluslararası, Sözlü Sunum, Yayınlanmadı, 2026-2026, ss 1-1

Özet

<p><em>Pneuma</em>&nbsp;(ruh)&nbsp;erken&nbsp;dönem&nbsp;Antik&nbsp;Yunan&nbsp;felsefe&nbsp;ve&nbsp;biliminden&nbsp;başlayarak&nbsp;tüm&nbsp;Hellenistik&nbsp;felsefe&nbsp;okullarında,&nbsp;İslam&nbsp;ve&nbsp;Hıristiyan&nbsp;felsefe&nbsp;tarihinde,&nbsp;insanın&nbsp;gayrı&nbsp;maddi&nbsp;olan&nbsp;nefsi&nbsp;(<em>pshuke</em>)&nbsp;ve&nbsp;maddi&nbsp;bedeni&nbsp;arasındaki&nbsp;ilişkide&nbsp;aracılık&nbsp;eden,&nbsp;birçok&nbsp;bedensel&nbsp;faaliyetin&nbsp;açıklayıcı&nbsp;veya&nbsp;aracı&nbsp;ilkesi&nbsp;olan&nbsp;bir&nbsp;kavram&nbsp;olarak&nbsp;önemli&nbsp;bir&nbsp;yer&nbsp;tutar.&nbsp;Filozofların&nbsp;tıp,&nbsp;psikoloji,&nbsp;biyoloji,&nbsp;embriyoloji,&nbsp;kozmoloji&nbsp;ve&nbsp;doğa&nbsp;felsefesi&nbsp;gibi&nbsp;alt&nbsp;araştırma&nbsp;alanlarında&nbsp;<em>pneuma</em>&nbsp;dedikleri&nbsp;cismani&nbsp;olan&nbsp;ama&nbsp;ilahi&nbsp;özellikler&nbsp;sergileyen&nbsp;bu&nbsp;öğeyi&nbsp;kullandıkları&nbsp;görülmektedir.&nbsp;Çoğunlukla&nbsp;(özellikle&nbsp;Yeni-Platoncu&nbsp;felsefede)&nbsp;<em>pneuma</em>&nbsp;söz&nbsp;ettiğimiz&nbsp;bilimsel&nbsp;alanları&nbsp;teoloji&nbsp;ve&nbsp;büyüsel&nbsp;geleneklerle&nbsp;birleştirecek&nbsp;şekilde&nbsp;insan&nbsp;nefsinin&nbsp;aslına&nbsp;veya&nbsp;ilkesine&nbsp;dönüş&nbsp;yolculuğunun&nbsp;bir&nbsp;parçası&nbsp;olarak&nbsp;işlevselleştirilmektedir.&nbsp;Böylece&nbsp;<em>pneuma</em>&nbsp;Aristotelesçi&nbsp;ve&nbsp;Platoncu&nbsp;öğretiler&nbsp;arasındaki&nbsp;bir&nbsp;telif&nbsp;çabasının,&nbsp;din&nbsp;felsefe&nbsp;ilişkilerini&nbsp;de&nbsp;içerecek&nbsp;büyük&nbsp;bir&nbsp;senteze&nbsp;ulaşmasında&nbsp;merkezi&nbsp;bir&nbsp;öneme&nbsp;sahip&nbsp;olur.&nbsp;Bu&nbsp;bildiride&nbsp;<em>pneuma</em>&nbsp;kavramının&nbsp;felsefe-tıp&nbsp;ve&nbsp;teoloji&nbsp;arasındaki&nbsp;köprü&nbsp;işlevine&nbsp;dikkat&nbsp;çekilerek,&nbsp;kavramın&nbsp;söz&nbsp;konusu&nbsp;işlevini&nbsp;İbn&nbsp;Sînâ’nın&nbsp;felsefesinde&nbsp;de&nbsp;sürdürdüğü&nbsp;gösterilecektir.&nbsp;</p><p>Bu&nbsp;amaç&nbsp;doğrultusunda&nbsp;bildiri&nbsp;kapsamında&nbsp;ilk&nbsp;olarak,&nbsp;<em>pneuma</em>nın&nbsp;Hipokratik&nbsp;ve&nbsp;Aristotelesçi&nbsp;geleneklerdeki&nbsp;&#39;yaşamsal&nbsp;sıcaklık&#39;&nbsp;ve&nbsp;&#39;doğuştan&nbsp;gelen&nbsp;<em>pneuma</em>&#39;&nbsp;(<em>pneuma&nbsp;symphuton</em>)&nbsp;olarak&nbsp;kazandığı&nbsp;biyolojik&nbsp;karakter&nbsp;ele&nbsp;alınacaktır.&nbsp;Ardından,&nbsp;Geç&nbsp;Antik&nbsp;Çağ&nbsp;ve&nbsp;Yeni-Platoncu&nbsp;literatürde&nbsp;kavramın&nbsp;nasıl&nbsp;&#39;nefsin&nbsp;taşıyıcısı&#39;&nbsp;(<em>ochêma-pneuma</em>)&nbsp;formuna&nbsp;evrilerek&nbsp;fiziksel&nbsp;olanla&nbsp;metafiziksel&nbsp;olanı&nbsp;birleştirdiği&nbsp;incelenecektir.&nbsp;Bildirinin&nbsp;ana&nbsp;eksenini,&nbsp;İbn&nbsp;Sînâ’nın&nbsp;bu&nbsp;mirası&nbsp;tevarüs&nbsp;ederek&nbsp;<em>pneuma</em>&nbsp;kavramını&nbsp;hem&nbsp;tıbbi&nbsp;bir&nbsp;zorunluluk&nbsp;hem&nbsp;de&nbsp;psikolojik&nbsp;bir&nbsp;vasıta&nbsp;olarak&nbsp;kendi&nbsp;sistemine&nbsp;nasıl&nbsp;entegre&nbsp;ettiği&nbsp;oluşturacaktır.&nbsp;Sonuç&nbsp;bölümünde&nbsp;ise,&nbsp;bu&nbsp;tarihsel&nbsp;sürekliliğin&nbsp;Türkçedeki&nbsp;&#39;ruh&#39;&nbsp;ve&nbsp;&#39;nefs&#39;&nbsp;kavramlaştırmaları&nbsp;üzerindeki&nbsp;terminolojik&nbsp;etkileri&nbsp;tartışılarak,&nbsp;güncel&nbsp;felsefe&nbsp;tarihçiliği&nbsp;açısından&nbsp;kısa&nbsp;bir&nbsp;perspektif&nbsp;sunulacaktır.&nbsp;</p>

Detay görüntüle