Davranışsal Bağışıklık Sistemi Tepkileri ve İnsan Dışı Türler
Bildiriler > Özet Bildiri · 2022
Yazarlar: Sezer RENGİİYİLER
IV. Sosyal Psikoloji Kongresi, Türkiye, İzmir, Ulusal, Sözlü Sunum, Özet Bildiri, 2022-2022, ss 111-112
Özet
<p>Evrimleşmiş anti patojen davranışsal savunmaların varlığına rağmen küresel salgınlar, modern insanlık tarihinin bir parçasıdır (ör. veba, kolera, İspanyol gribi, COVİD-19). Bu salgınların ve benzer birçok salgının zoonotik karakteristiği göz önüne alındığında (Wolfe ve ark., 2007) DBS savunmalarının, insan dışı türler söz konusu olduğunda yeterli ihtiyata sahip olmadığı düşünülebilir. Hayvanlarla ve dolayısıyla potansiyel hastalık vektörleriyle oldukça sık, tekrarlı ve çok boyutlu bir biçimde etkileşen tarım toplumları ile karşılaştırıldığında, avcı-toplayıcı atalarımız ile hayvanlar arasındaki etkileşimin oldukça sınırlı bir bağlamda kaldığı (ör. avlanma ve tesadüfi karşılaşmalar) bilinmektedir (Ackerman ve ark., 2021). Dolayısıyla avcı-toplayıcı zihnin anti patojen savunmalarının, hayvanları değerlendirmek konusunda yeteri kadar tetikte olmayışının başlıca nedeni olarak bu evrimsel uyumsuzluk gösterilebilir. Bu doğrultuda mevcut araştırmanın temel amacı; çevredeki olası enfeksiyon işaretlerini izlemek suretiyle proaktif bir biçimde çeşitli duygusal, bilişsel ve davranışsal kaçınma tepkilerini harekete geçiren DBS’nin, bulaşıcı hastalık vektörü hayvan hedeflere yönelik bir duyarlılığa sahip olup olmadığının ve bu potansiyel duyarlılığın türdeş hedeflerdekine kıyasla ne düzeyde olduğunun ortaya konulmasıdır. Bu amaçtan hareketle desenlenen araştırmada, ilgili literatürde sıklıkla kullanıldığı görülen nokta-izleme paradigmasından yararlanılmış ve seçici dikkat süreçlerinin, hastalık vektörü türdeş ve hayvan hedeflerin varlığında nasıl değişim gösterdiği incelenmiştir. Ek olarak, katılımcıların patojen duyarlılığını geçici olarak artırmak adına bir deneysel manipülasyon uygulanmış ve bunun seçici dikkat süreçleriyle etkileşim gösterip göstermediği mercek altına alınmıştır. Deney 78 katılımcıyla (39 kadın, 39 erkek) yürütülmüştür. Sonuçlara göre hastalık vektörü türdeşlere yönelik dikkat yapışmasının, hastalık vektörü hayvanlara yönelik olana kıyasla daha yüksek olduğu görülmüştür. Buna karşın, nötr türdeş ile nötr hayvan hedefler arasında anlamlı bir dikkat yapışması farklılığı ile karşılaşılmamıştır. Yani DBS, hastalık vektörü hayvanlarla karşılaştırıldığında hastalık vektörü türdeşleri daha tehdit edici olarak değerlendirmektedir. Ancak bu eğilim, patojen tehdidinin geçici olarak belirginleştirilmesinden etkilenmemektedir. Bulgular DBS’nin, güncel salgınların çoğunun kaynağı olan hastalık vektörü hayvanlara yönelik duyarlılığının olmadığını göstermesi bakımından önemlidir.</p>