Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış
Makaleler > Tam Makale · 2026
Yazarlar: Eren ALKAN
Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, Uluslararası, 2026, cilt 14
Özet
Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren ekolojik hareketler, sosyal bilimlerde tartışılmaya başlanan önemli temalar arasında yer almıştır. Bu dönemde yükselişe geçen ekoloji bilinci, sadece sosyal bilimlerde değil ama öncelikle temel ve zirai bilimler gibi daha uygulamalı disiplinlerde karşılık bulmuştur. Söz konusu alanlarda yapılan araştırmalar, ekolojik hareketlere hem teorik hem de pratik anlamda katkılar sunmuş, bu sayede doğaya yönelik toplumsal duyarlılık artmıştır. Zamanla bu ilgi, mimarlık, hukuk, iletişim ve sosyoloji gibi farklı akademik disiplinlere de sıçramış; özellikle edebiyatta önemli yansımalar bulmuştur. Buradan hareketle yirmi birinci yüzyıla gelindiğinde, pek çok farklı disiplinden türeyen kavramların bir araya gelmesiyle tartışılan “eko-eleştiri” ortaya çıkmış ve bu, özellikle edebiyat incelemelerinde dikkat çekici bir analitik yaklaşım haline gelmiştir. Eko-eleştiri, kısaca, doğa ile insan ilişkisini yeniden düşünmeyi ve edebi eserlerdeki ekolojik anlatıları incelemeyi hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu kapsamda bu makalede iki temel amaç güdülmektedir: (1) edebiyat çalışmalarına yeni bir boyut kazandıran eko-eleştirinin, Türkiye’deki üniversitelerde, özellikle lisansüstü tez çalışmalarındaki konumunu belirlemek ve (2) Türkiye akademisinde eko-eleştirel yaklaşımların geleceğine yönelik bir yol haritası çizmektir. Bu amaçlar doğrultusunda, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan meta-sentez yaklaşımı kullanılacaktır. Bu çalışma sayesinde, Türkiye’deki eko-eleştirel akademik birikimin mevcut durumu analiz edilerek, Batılı literatürle karşılaştırmalı bir değerlendirme sunulacak; gelecekteki çalışmalara yol gösterici bir kaynak oluşturulması hedeflenecektir.