Dede Korkut'ta Kopuz ve Dede Korkut'un Kopuzu
Bildiriler > Tam Metin Bildiri · 2015
Yazarlar: Atakan DELİGÖZ, Yüksel Sayan
III. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kongresi "Dede Korkut ve Türk Dünyası", Türkiye, İzmir, Uluslararası, Sözlü Sunum, Tam Metin Bildiri, 2015-2015, TR Dizin (Ulakbim), cilt III, ss 1201-1216
Özet
<p><strong>ÖZET</strong></p><p> <em>Türk Dünyası’nın ortak mirası ve kahramanı olan Dede Korkut (Korkut Ata), batı Türkleri tarafından bilge ve veli kişiliğinin yanında ozanlık yönüyle, doğu Türkleri tarafından ise ulu ve ermiş kişiliğinin yanında şaman baksılık yönüyle ön plana çıkmaktadır. Bu açıdan ele alındığında, bu iki payeyi birleştiren ortak unsurun kopuz olduğu ve bu çalgı ile Dede Korkut arasında sıkı bir bağın bulunduğunu söylemek mümkündür. Dede Korkut hikâyelerinde geçen “Dedem Korkut kopuzu hürmetine” gibi tabirler ile hem kahramanların önemli ve ayrılmaz bir unsuru olması, hem de her hikâyenin sonunda Dede Korkut’un kopuz çalarak destan okuyup, deyiş söylemesi gibi hususlar da kopuzun önemini açıkça göstermektedir. Yine halk anlatılarında (efsaneler) baksıların piri olarak kabul edilen Dede Korkut’un kopuzun mucidi ve ilk icracısı olarak görülmesi, kopuzla ruhlar âlemine yolculuk yapabilmesi, cinleri ve perileri etkileyebilmesi ve bu çalgıyla ölümden kaçabilmesi gibi söylemler, Dede Korkut’ta kopuzun önemini vurgulamaktadır. </em></p><p> <em>Böylesine Dede Korkut ile özdeşleşen ve onunla bütünleşen bir unsur olan kopuz, nasıl bir çalgıdır; bunun biçimsel ve işlevsel özellikleri ile günümüze yansımaları nelerdir? sorularından hareketle, bu çalışmada; Dede Korkut’ta kopuzun önemi üzerinde durulmakta, başta Kazakistan ve Kırgızistan müzeleri olmak üzere Türk Dünyasının gerek müzelerindeki, gerekse halen icra edilen günümüzdeki örneklerinden yola çıkarak, Dede Korkut’un mucidi olup, yanından ayırmadığı kopuzunun biçimsel özellikleri ortaya konulmakta; bu kopuzun zaman içerisinde geçirdiği yapısal-işlevsel değişimler belirlenmeye çalışılmaktadır.</em></p><p> <strong><em>Anahtar Kelimeler; </em></strong><em>Dede Korkut, Korkut Ata, Kopuz, Kılkopuz, Türk Dünyası.</em></p><p><br></p>