An Ecofolkloric Analysis of Mythical Elements in the Akbuzat Epic
Makaleler > Tam Makale · 2025
Yazarlar: Varışoğlu Sarpkaya, Emine
DergiPark (Istanbul University), Uluslararası, 2025
Özet
Akbuzat Destanı, Başkurt Türklerinin kültürüne ve yaşam tarzına dair pek çok ögeyi barındıran bir destandır. Bu destan, olay örgüsündeki birçok olay ve ögeyle birlikte, doğaya ve diğer canlılara saygı duymayı ve onlarla birlikte eşit yaşam hakkıyla yaşama fikrini içerisindeki semboller aracılığıyla dinleyicisine ya da okuyucusuna aktarır. Bunu yaparken de mitik unsurların gücünü kullanır. Bu sayede anlatıyı güçlendirir ve insan-doğa çatışmasını ve bu çatışmanın dönüştürülmesiyle ortaya çıkacak birlikteliği ortaya koyar. Bu çatışmanın birlikteliğe dönüşmesi ve edebî metnin çevreci bir yaklaşımla okunması kuramsal bir yaklaşım olarak mevcuttur. Söz konusu kuramsal yaklaşım edebiyatın çevre sorunlarına karşı verdiği tepkiyi incelemek adına ekoeleştiri, biyoetik veya ekofolklor adlarıyla ele alınmıştır. Bu yaklaşımlar, sözlü ve yazılı anlatmalardaki insan, doğa, hayvan ilişkisini ele alarak doğanın canlı bir varlık olduğunu, insan merkezli bir yaklaşımdan vazgeçilerek her bir unsura saygı duyulması üzerine yoğunlaşır. Bu çalışmada Başkurt Türklerinin Akbuzat Destanı, insanın doğaya karşı mücadelesi ve doğanın yardımıyla başka şeylere karşı mücadelesi adı geçen yöntemlerle incelenmiştir. Böylece Başkurt destancılık geleneğine ait Akbuzat Destanı vasıtasıyla Türk Dünyası destancılık geleneğinin insan, doğa, hayvan ilişkisine bakış açısı belli bir örneklemde ortaya konmuştur. Ayrıca günümüzde folklor vasıtasıyla çeşitli alanlarda bu yaklaşımlardan nasıl istifade edileceğine dair önerilerde bulunulmuştur.