ALGILANAN GIDA OKURYAZARLIĞI ÖLÇEĞİ TÜRKÇE VERSİYONUNUN GEÇERLİLİK VE GÜVENİLİRLİK ÇALIŞMASI
Makaleler > Tam Makale · 2019
Yazarlar: Kevser Tarı Selçuk, Celalettin Çevik, Hakan Baydur, Reci MESERİ DALAK
3.International 21.National Public Health Congress, Uluslararası, 2019
Özet
Giris ve Amac Gida okuryazarliginin arttirilmasi kronik hastalik yukunun azaltilmasinda etkin yollardan biri olarak gosterilmektedir. Bu calismada Algilanan Gida Okuryazarligi (AGOY) Olceginin Turkceye uyarlanmasi, psikometrik ozelliklerinin incelenmesi amaclanmaktadir. Gerec ve Yontem Metodolojik tipteki arastirmanin evrenini Balikesir il merkezinde bir mahallede yasayan 18 yas ve uzeri yetiskinler olusturmaktadir. Arastirmanin ornek buyuklugunun olcek madde sayisinin en az 5-10 kati olmasi hedeflenmis, toplamda 391 yetiskine ulasilmistir. Veriler toplanmadan once Balikesir Universitesi Tip Fakultesi Klinik Arastirmalar Etik Kurul’undan onay alinmistir. Arastirmanin verileri sosyodemografik ve beslenmeye iliskin ozelliklerin sorgulandigi Kisisel Bilgi Formu, Kisa Oz Kontrol Olcegi, Barat Durtusellik Olcegi-11 ve AGOY olcegi kullanilarak yuz yuze gorusme teknigiyle toplanmistir. Algilanan Gida Okuryazarligi Olcegi bireylerin yiyecekleri saglikli bir sekilde planlamak, yonetmek, secmek, hazirlamak ve yemek icin bilgi, beceri ve davranis dahil olmak uzere gida okuryazarligi duzeylerini belirlemek amaciyla gelistirilmistir. Sekiz alt boyuttan, toplam 29 sorudan olusan olcek besli likert tipindedir. Olcekte tum maddelerden alinan puanlarin toplami AGOY duzeyini gostermekte, yuksek puanlar AGOY duzeyinin yuksekligini ifade etmektedir. Olcek maddelerinin Turkceye uyarlamasinda standart yontemler kullanilmistir. Veri analizinde SPSS 25.0, Lisrel 9.1, STATA 14 istatistik paket programlari kullanilmistir. Veri analizinde olcek maddelerine iliskin tanimlayici istatistikler hesaplanmis, guvenilirligin degerlendirilmesinde ic tutarlilik icin Cronbach’s alfa degerleri, yanit degismezligi icin test-tekrar test analizinde sinif ici korelasyon katsayisi ve madde toplam korelasyonlari hesaplanmis, gecerliligin cozumlemesinde dogrulayici faktor analizi, korelasyon ve dogrusal regresyon analizi kullanilmistir. Bulgular Katilimcilarin yas ortalamasi 36,9±15,1’dir, %50,6’si kadin, %47,3’u evli, %46,8’i universite mezunudur. Yetiskinlerin Beden Kutle Indeksi (BKI) ortalamasi 25,2±4,3 (Min:15,0, mak:37,2) kg/m 2’ dir, %28,6’sinin fiziksel aktivite duzeyi dusuktur. Katilimcilar arasinda en sik beyaz ekmek (%65,5) ve zeytinyagi (%51,2) tuketilmektedir, hic sebze, meyve tuketmeyenlerin orani sirasiyla %17,1, %35,3’tur. Alt boyutlarin ic tutarlilik katsayisi olan Cronbach’s alfa degeri Yiyecek hazirlama becerileri, Karsi koyabilme ve direnc, Saglikli atistirmalik tipleri, Sosyal ve bilincli yeme, Gida etiketlerinin incelenmesi, Gunluk beslenme plani, Saglikli yiyecek icin harcama, Saglikli gida bulundurma ve olcek toplami icin sirasiyla 0,84, 0,70, 0,76, 0,61, 0,89, 0,69, 0,90, 0,92 ve 0,83’tur. Test-tekrar test sinif ici korelasyon katsayisi 0,80 ile 0,96 arasindadir. dagilmaktadir. Dogrulayici faktor analizi uyum iyiligi degerleri RMSEA=0,062, CFI=0,93, standardize RMR=0,069’dur. Olcek boyutlarinin her birisinin AGOY ile korelasyonu r=0,309-0,717 arasindadir. AGOY ile durtusellik arasinda (r=-0,437) negatif yonde, AGOY ile oz kontrol arasinda (r=0,427) pozitif yonde birliktelik mevcuttur. Ayirt edici gecerlilikte AGOY ile dusuk fizik aktivite duzeyi, kotu beslenme aliskanliklari, yuksek BKI degerinin anlamli olarak iliskili oldugu saptanmistir. Sonuc ve Oneriler Algilanan Gida Okuryazarligi olcegi Turk toplumuna uyarlanmis, gecerli ve guvenilir bir olcektir. Olcegin psikometrik ozellikleri uyumlu ve ayirt edicidir. Olcegin gida okuryazarligi duzeyinin belirlenmesinde kullanilmasi onerilebilir. Anahtar Kelimeler : Gida okuryazarligi, Gecerlilik, Guvenilirlik.