ÇOCUKLARDA SOSYOEKONOMİK DEĞERLENDİRMEDE KULLANILAN FARKLI DEĞİŞKENLERİN SAĞLIK ALGISI İLE İLİŞKİSİ
Makaleler > Tam Makale · 2019
Yazarlar: Hilal Düzel, Işıl ERGİN, İsabel Raika DURUSOY, Zeliha Öcek
3.International 21.National Public Health Congress, Uluslararası, 2019
Özet
GIRIS VE AMAC: Yoksullugun saglik uzerindeki olumsuz etkileri bilinmektedir.Cocukluk doneminde yoksulluk; hane geliri, ebeveyn egitimi veya isi uzerinden degerlendirilmektedir.UNICEF bu yaklasimin yetersiz oldugunu belirterek, temel sosyal hizmetleri(beslenme, su, sanitasyon, barinma, egitim ve bilgiye erisim)one cikaran “yoksunluk” kavramina odaklanmistir.Amacimiz, cocuklarda farkli yoksulluk ve yoksunluk olcumleriyle saglik algisi iliskisini degerlendirmektir. GEREC VE YONTEM: Bu kesitsel arastirma Ocak-Aralik 2016’da, Izmir Bayrakli ilcesi 7. Sinif ogrencilerinde yurutulmustur.Orneklem buyuklugu 934(%50,9 prevalans, %95 GA, %5 standart hata, 2,25 desen etkisi, %20 yedek)tur.Tabakali kume ornekleme yontemiyle 24 okulda 1284 ogrenciden 1090’ina ulasilmistir(Kapsayicilik;%84,9).Bagimli degisken saglik algisidir.Bagimsiz degiskenler; yas, cinsiyet, ebeveyn egitim durumu, hanenin sinifsal konumu, esdeger hane halki geliri(EHHG), gelir algisi, haftalik harclik, harclik yeterlilik algisi ve yoksunluklar(giyecek, yiyecek, bos zaman aktiviteleri, sosyal, egitim, bilgiye erisim, hanesel, saglik erisimi) olarak belirlenmistir.Yoksunluk degerlendirmesinde UNICEF Avrupa Cocuk Yoksunluk Indeksi(ACYI) kullanilmistir.Etik kurul, Il Milli Egitim Mudurlugu, okul mudurleri ve velilerden gerekli izinler alinmistir. Veriler ozbildirim yoluyla ogrencilerden toplanmistir. Istatistiksel analizlerde; t, Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis H testi kullanilmis, ordinal regresyon yapilmis, istatistiksel anlamlilik duzeyi p<0,05 kabul edilmistir. BULGULAR: Ogrencilerin; yas ortalamasi 12,5±0,5, %48,5’i kizdir.Saglik algisi %64,5’inde cok iyi, %32,8’inde iyi, %2,7’sinde kotudur.Ebeveynlerin %51,6’si lise ve uzeri egitime sahiptir.Ogrencilerin %61,1’i EHHG’yi bilmemektedir, cevaplayanlarin %79,2’si yoksulluk siniri altinda, %20,5’i aclik siniri altinda yasamaktadir.Gelir algisi sorusu ogrencilerin %99’u tarafindan cevaplanmis, %17,8’i gelirlerinin giderlerinden az oldugunu belirtmistir.Sinifsal degerlendirmeye gore hanelerin %31’i mavi yakali, %22’si beyaz yakali, %2’si issizdir.Ogrencilerin %4,9’u hic harclik almazken, %72,2’si harcliginin harcamalarina yettigini belirtmektedir, ortalama haftalik harclik 20,7±15,3 TL’dir.ACYI degerlendirmesine gore cocuklarin %12,5’i iki ve uzeri yoksunluk yasamaktadir ve bu nedenle “yoksul” olarak kabul edilmelidir.Yasanilan yoksunluklar siklik sirasina gore su sekildedir; hanesel(%38,0), saglik erisimi(%24,9), bos zaman aktiviteleri(%11,4), bilgiye erisim(%9,6), egitim(%8,2), yiyecek(%5,8), giyecek(%5,3), sosyal(%4,5).Saglik algisi; kizlarda(p=0,009), ebeveyn egitim seviyesi liseden dusuk olanlarda(p<0,001), geliri giderinden az ailelerde yasayanlarda(p=0,013), ebeveyni issiz olanlarda (p=0,043), ortalamanin altinda harclik alanlarda(p<0,001), harcligi yetersiz olanlarda(p<0,001), herhangi bir alt boyutta yoksunluk yasayan ve ACYI gore yoksul kabul edilen tum cocuklarda(p<0,001) daha kotudur.Gelirin yoksulluk siniri altinda olmasi saglik algisinda fark yaratmazken(p=0,470), aclik siniri altindakilerde saglik algisi daha kotudur(p=0,007).Beyaz yakali aile cocuklarinin saglik algisi diger gruplara gore daha iyidir(p=0,005).Regresyon analizinde; kiz cinsiyetin(p=0,032), ortalamanin altinda harclik almanin(p=0,011), harclik yetersizliginin(p=0,002) ve ACYI gore yoksul olmanin(p<0,001) saglik algisini kotu yonde etkiledigi gorulmustur. SONUC VE ONERILER: Calismamiza gore cocuklar aile gelirini bilmemektedir.Saglik algisinin; gelir, gelir algisi gibi olcumlerdense, ogrencilerin dogrudan yoksulluk etkilenimlerini gosteren harclik ve yoksunluk degerlendirmeleri ile daha iliskili oldugu belirlenmistir.Cocuklarda sosyoekonomik degerlendirme icin ACYI kullanisli bir yontemdir. ANAHTAR KELIMELER: Saglik algisi, yoksulluk, yoksunluk