İstanbul’un Türkiye İç Göç Sistemindeki Konumunun Dönüşümü: Net Göç İlişkileri ve Mekânsal Örüntüler (2010–2024)
Makaleler > Tam Makale · 2026
Yazarlar: Şevket IŞIK, Anıl Kutay Ökten, Ayşegül Avcı
Ege Coğrafya Dergisi, Uluslararası, 2026, cilt 35, ss 1-30
DOI: 10.51800/ecd.1367545
Özet
Bu çalışma, İstanbul’un Türkiye iç göç sistemindeki konumunun 2010’lu yıllardan itibaren geçirdiği dönüşümü mekânsal ve demografik boyutlarıyla incelemektedir. Uzun yıllar boyunca ülke içi göçlerin en güçlü çekim merkezi olan İstanbul’un, özellikle 2015 sonrasında net göç veren bir metropole dönüşmesi, Türkiye’de iç göçlerin mekânsal örüntüsünde önemli kırılmalara işaret etmektedir. Çalışmanın temel amacı, İstanbul’un diğer illerle olan iç göç ilişkilerinde meydana gelen bu değişimi, net göç miktarları ve göç etkinlik oranları (GER) üzerinden dönemsel ve mekânsal olarak analiz etmektir.Araştırmada 2010–2014 ve 2015–2024 olmak üzere iki dönem ele alınmış; İstanbul ile diğer iller arasındaki net göç miktarları, göç etkinlik oranları ve bu göstergelerdeki değişimler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Analizler, haritalar ve sınıflamalar aracılığıyla desteklenmiş; İstanbul’un iç göç sistemindeki rolünün yalnızca nicel değil, aynı zamanda yön ve şiddet bakımından da değiştiği ortaya konulmuştur. Buna ek olarak, göçlerin yaş gruplarına göre dağılımı ile TÜİK tarafından sunulan göç nedenleri verileri, bulguların yorumlanmasına yardımcı olan tamamlayıcı bir bağlam olarak kullanılmıştır.Elde edilen bulgular, İstanbul’un mutlak ve tek yönlü bir çekim merkezi olma niteliğinin zayıfladığını; buna karşılık metropol çevresi, Ege ve Akdeniz kıyıları ile bazı iç bölgelerde yeni çekim alanlarının ortaya çıktığını göstermektedir. Göç etkinlik oranlarındaki değişimler, İstanbul’un birçok il karşısında görece güç kaybettiğini ve iç göç ilişkilerinin daha çok kısa mesafeli, karşılıklı ve seçici bir yapıya evrildiğini ortaya koymaktadır. Yaş gruplarına göre analizler, İstanbul’un genç nüfus için geçici bir çekim merkezi olmaya devam ettiğini; buna karşılık orta yaş grupları ve çocuklu haneler açısından kalıcı nüfus kayıpları yaşadığını göstermektedir.Sonuç olarak çalışma, İstanbul’un Türkiye iç göç sistemindeki dönüşümünü yalnızca net göç kaybı üzerinden değil, mekânsal örüntüler, göç yönleri ve göçün niteliği bağlamında ele almaktadır. Bulgular, Türkiye’de iç göçün geleneksel merkez–çevre ekseninde açıklanmasının giderek yetersiz kaldığını ve İstanbul’un çok merkezli bir iç göç sisteminde seçici ve geçişken bir role evrildiğini ortaya koymaktadır.