Mental Illness and Recovery
Makaleler > Tam Makale · 2017
Yazarlar: Mahire Olcay ÇAM
Journal of Psychiatric Nursing, Uluslararası, 2017
Özet
Ruhsal hastalık ve iyileşme İ yileşme, bireylerin sağlıklarını geliştirdiği, istekleri doğrultu- sunda yaşadığı, özgün girişimleri keşfettiği, potansiyellerine ulaştığı bireysel değişim sürecidir.Kişinin toplum içinde potansiyeline uygun seçimlerini gerçekleştirmesidir. [1][2][3][4] İyileşme, yaşamda devam eden bir yolculuktur, çoğu kez dolambaçlı ve gidiş dönüşlüdür.[5][6][7] İyileşme, biricikliği bulma ve parçaları bir araya getirerek bütünlüğü kurma süreci, bir yaşam biçimidir.[8,9] Geleneksel tıbbi model iyileşmeyi sosyal işlevsellik derecesine, semptomların yokluğuna ya da kontrol edebilmeye göre değerlendirmekte olup, kişisel deneyimlere daha az önem vermektedir.Geleneksel modelde iyileşme kriterleri; bağımsız bir yaşam, uygun eğlence etkinlikleri, çalışma, sosyal destek ağı, iki yıl boyunca nüks olmaması ve antipsikotik ilaç kullanmamadır.[5,10,11] Ancak en kapsamlı tanımıyla iyileşme; kişinin tutumları, değerleri, hisleri, amaçları, becerileri ve rollerindeki derin, bireysel, eşsiz değişim süreci ve hastalığa bağlı sınırlamalara rağmen hayatı doyum verici, umutlu, katkı sağlayarak anlamlı yaşama yoludur.[2,3,12] İyileşme sürecinin amacı, bireylerin yeti ve becerilerini geliştirmek ve mesleki, eğitimsel ve toplumsal alanlarda tam bir yurttaş gibi yaşamaları için kapsamlı, eşgüdümlü ve uzun süreli desteği oluşturmaktır.[13,14] İyileşme-nin temeli, birey merkezli ve holistik bakıma, dayanıklılığa ve umuda dayanmaktadır.[12] İyileşme kavramının genel olan bu bilgilerini ruh sağlığı ve hastalıkları alanı ile kaynaştırarak incelemek için ruhsal bozukluğu olan hastaların ve psikiyatri hemşirelerinin iyileşme hakkındaki görüşlerini içeren literatür gözden geçirilmiştir.Kidd ve ark.[6] (2014) klinisyenlerle, psikiyatrik tanı almış hasta ve hasta yakınları ile yaptığı çalışmada, katılımcıların hepsi iyileşmeyi hastalığın yok olması olarak tanımlamıştır.Resnick ve ark.nın [15] (2005) yaptığı çalışmada şizofreni hastaları iyileşmeyi; yaşamdan doyum alma, umut ve iyimserlik, güçlü olduğunu hissetme ve bilgi olmak üzere dört boyutta açıklamıştır.Chi ve ark.[16] (2013) intihar girişiminde bulunan kişilerde iyileşmenin beş aşamadan oluştuğunu belirtmişlerdir.Bunlar; içgörü kazanma ve sorumluluklarının farkına varma, sağlık profesyonellerinden ve sosyal destek sistemlerinden yardım arama, stresör ve semptomlarla baş etme, duygu, düşünce ve davranışları düzenlenme ve anlam bulmadır.Lindgren ve ark.nın [17] (2014) yaptığı çalışmada, bulimia nervoza tanısı almış hastalar açısından iyileşmeyi, istenen, dinamik, ileri ve geri gidişleri olan, Geleneksel modelde, ruhsal hastalıktan iyileşme, bütün semptomların ortadan kaldırılması ya da fonksiyonların tamamen düzeltilmesi olarak tanımlanırken, modern tıpta iyileşme artık yetiyitimi olan kişinin tutumları, değerleri, hisleri, amaçları, becerileri ve rollerindeki derin, bireysel, eşsiz değişim süreci ve hastalığın sebep olduğu sınırlamalara rağmen hayatı doyum verici, umutlu ve anlamlı yaşama yolu olarak tanımlanmaktadır.Bu tanım doğrultusunda çeşitli iyileşme modelleri (Watson İnsan Bakım Modeli, Tidal Model gibi) geliştirilmiştir.Bu modellerin tümünde; psikiyatri hemşireleri, hastaların yaşam değişikliğine uyum sağlamasında destekleyicidir.Psikiyatri hemşireleri umutlu tutumları ile insanlara inanarak ve öz yeterliliklerini geliştirerek, bireylerin kendilerini gerçekleştirebilecekleri yaşamı olabildiğince doyum alarak yaşamalarına yardım edici roldedir.Bu derleme, geleneksel yaklaşımdaki hasta ve hastalık algısının ötesinde, insanı görebilen ve iyileşme sürecinde hastalara yol arkadaşlığı yapan güncel ve çağdaş yaklaşımın psikiyatri hemşireliği literatüründe ve hizmetlerinde yer almasına katkı sağlamak amacıyla yazılmıştır.